We wtorek 3 września w Pałacu Rzeczpospolitej przy pl. Krasińskich w Warszawie odbyła się uroczysta prezentacja przekładu Kodeksu Supraskiego na język polski. Organizatorami spotkania była Biblioteka Narodowa i Fundacja Oikonomos.

– Kodeks Supraski jest jednym z najcenniejszych zabytków piśmiennictwa światowego. Co ważne, pokazuje część kultury wschodniej, bo jest to jeden z najstarszych zabytków pisma cyrylickiego, języka staro-cerkiewno-słowiańskiego. Jest wpisany, podobnie jak rękopisy Fryderyka Chopina, na listę pamięci świata UNESCO. Rękopis należał do rodziny Zamojskich, a 200 lat temu został odnaleziony w klasztorze w Supraślu, stąd nazwa – przekazał Bibliotece Analiz Tomasz Makowski, dyrektor Biblioteki Narodowej.

Kodeks Supraski znajduje się w zbiorach Biblioteki Narodowej i eksponowany jest w nowej wspaniałej aranżacji dostępnej po remoncie Pałacu Rzeczpospolitej przy pl. Krasińskich, jaki został zakończony uroczystością w dniu 21 maja.

Kodeks Supraski opisywany jest jako największy objętościowo zachowany pomnik cyrylicy z X wieku, tzw. presławskiej szkoły piśmienniczej (literackiej) z Bułgarii. Odkryty został w 1823 roku w Supraślu przez ks. Michała Bobrowskiego. Zaliczany jest do najstarszych i najcenniejszych na świecie zabytków języka i piśmiennictwa słowiańskiego. Jest też nieocenionym źródłem do badań nad językiem starocerkiewno-słowiańskim. Napisany jest cyrylicą, zawiera 27 żywotów świętych i 22 nauki ojców Kościoła, przeznaczonych na marzec, a także jedną modlitwę. Nie wiadomo, w jakich okolicznościach opuścił Bułgarię i przybył do Supraśla. Księga ma 285 kart – 151 z nich przechowywanych jest w Bibliotece Narodowej w Warszawie. Część druga, licząca 118 kart, jest w Bibliotece Uniwersytetu w Lublanie w Słowenii, a 16 kart – w Rosyjskiej Bibliotece Narodowej w Sankt Petersburgu.

Przetłumaczenia kodeksu na język polski – pierwsze na świecie oficjalne tłumaczenie na język nowożytny – podjęła się Fundacja Oikonomos we współpracy z Książnicą Podlaską im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.

Publikacja została sfinansowana z budżetu samorządu województwa podlaskiego. Przy tłumaczeniu pracowało blisko trzydziestu specjalistów. W wydaniu specjalnym, limitowanym, książka ukazała się w nakładzie 250 numerowanych egzemplarzy. Egzemplarz z numerem pierwszym trafił do prezydenta Andrzeja Dudy, który obchody związane z „Kodeksem Supraskim” w Podlaskiem objął swoim honorowym patronatem. Egzemplarze trafiły m.in. do hierarchów oraz władz państwowych i samorządowym, tłumaczy, recenzentów i innych osób, które przy wydawnictwie pracowały. Jest też kolejne, drugie wydanie w nakładzie 750 egz., które są przeznaczone do sprzedaży.

– Dzisiaj mamy zwieńczenie roku wydarzeń związanych z promocją polskiego tłumaczenia Kodeksu Supraskiego. W miejscu najważniejszym dla wszystkich wydawców i autorów, Bibliotece Narodowej, na zaproszenie pana dra Tomasza Makowskiego, dyrektora Biblioteki Narodowej, możemy zaprezentować wynik naszej ciężkiej pracy, tłumaczenia, opracowania i wydania tłumaczenia na polski niezwykłego zabytku światowego i słowiańskiego dziedzictwa kulturowego, rękopisu widniejącego na liście Pamięci Świata UNESCO – Kodeks Suprasliensis, czyli Cyrylicka Księga Supraska. To również tutaj, 22 września ubiegłego roku uczestnicy konferencji naukowej poświęconej Kodeksowi Supraskiemu mogli go obejrzeć. Dzisiaj również mamy taką możliwość, gdyż jest on przepięknie wyeksponowany i dostępny do oglądania, wśród innych najważniejszych dzieł Rzeczypospolitej – powiedział o. Jarosław Jóźwik, kanclerz Akademii Supraskiej, który prowadził spotkanie, podczas którego eksperci i współtwórcy przekładu zaprezentowali prace nad pierwszym na świecie pełnym tłumaczeniu Kodeksu Supraskiego na język nowożytny – na język polski.

– Rok 2023, na wniosek arcybiskupa białostockiego i gdańskiego Jakuba, został ogłoszony przez marszałka sejmiku województwa podlaskiego Rokiem Kodeksu Supraskiego. Stanowisko w tej sprawie sejmik województwa przyjął w poniedziałek, 28 listopada 2022 roku. W roku 2023 przypadały trzy ważne rocznice związane z jednym z najstarszych zabytków piśmiennictwa słowiańskiego: 1000-lecie istnienia, 500-lecie przybycia do klasztoru supraskiego i 200-lecie odnalezienia kodeksu w monasterze przez ks. Michała Bobrowskiego. Patronat honorowy nad obchodami Roku objął prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda, a partnerem strategicznym było województwo podlaskie – stwierdził o. Jarosław Jóźwik.

W celu przeprowadzenia wszystkich wydarzeń zaplanowanych w 2023 roku powołano Radę programową, w skład której weszli: Jakub, Prawosławny Arcybiskup Białostocki i Gdański (przewodniczący) oraz Andrzej, Prawosławny Biskup Supraski (zastępca przewodniczącego), a także w imieniu Artura Kosickiego, marszałka województwa podlaskiego: Agata Puchalska, dyrektor Departamentu Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Marszałkowskiego Wojewódzkiego Podlaskiego (zastępca przewodniczącego), Witold Karczewski, honorowy konsul Republiki Bułgarii w Białymstoku, ks. Marek Ławreszuk, kierownik Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku, prof. Aleksander Naumow z Akademii Supraskiej i Uniwersytetu Ca’ Foscari w Wenecji, Magdalena Żdanuk, prezes Fundacji Oikonomos (sekretarz komitetu), oraz ks. Jarosław Jóźwik, koordynator obchodów Roku Kodeksu Supraskiego w Województwie Podlaskim w 2023 roku.

Bogaty program obchodów. Rozpoczął się 21 maja ubiegłego roku w soborze św. Mikołaja w Białymstoku (8 maja starego stylu) po wieczornym nabożeństwie ku czci św. Mikołaja nastąpiło otwarcie wystawy na ogrodzeniu soboru. Zainaugurowano wystawę ruchomą informującą o Kodeksie i jego historii, w języku bułgarskim i angielskim, a część tablic w języku polskim. Organizatorem wydarzenia byłą Ambasada Republiki Bułgarii w Polsce. 24 maja, w dzień św. św. Metodego i Cyryla, w trakcie Diecezjalnej Konferencji Duchowieństwa w Supraślu, referat o Kodeksie i jego odkrywcy w Auli Akademii Supraskiej wygłosił prof. Aleksander Naumow. Wystawa ruchoma została przeniesiona do Białegostoku, gdzie była prezentowana od1 lipca do 31 października ubiegłego roku.

Przed rokiem we wrześniu wydano płytę odwołującej się do tekstu Kodeksu Supraskiego, a trzy chóry: „Fili”, „Katapetazma” i „Harmonia”, nagrały 34 pieśni. Premiera płyty z koncertem odbyła się w dniu otwarcia międzynarodowej konferencji naukowej w Białymstoku, która odbyła się w dniach 22-24 września. Pierwszy dzień i oficjalna inauguracja miał miejsce w Białymstoku w Auli Magna Pałacu Branickich, a następnie dwa dni w Akademii Supraskiej.

23 września nastąpiło odsłonięcie pomnika (w kształcie pulpitu z otwartą księgą z tekstem z Kodeksu i polskim tłumaczeniem) i posadzenie dębu Kodeksu Supraskiego w Supraślu, a 21 listopada odsłonięto drugi pomnik w Wólce Wygonowskiej, gdzie urodził się Michał Bobrowski, odkrywca Kodeksu Supraskiego, duchowny i profesor Uniwersytetu Wileńskiego. 19 kwietnia tego roku w Białymstoku odsłonięto trzeci pomnik upamiętniający Kodeks Supraski, zlokalizowany na Rynku Kościuszki przy wejściu do oddziału Muzeum Podlaskiego. Pomniki zaprojektował i wykonał białostocki artysta Leon Naumiuk.

23 września odbyła się prezentacja specjalnie wybitego medalu oraz tablicy pamiątkowej zaprojektowanych przez młodego artystę z województwa podlaskiego  Katarzynę Gliwę i wykonanych w pracowni Mirosława Lewczuka, które zostały sfinansowane przez Miasto Białystok i Witolda Karczewskiego, konsula honorowego Republiki Bułgarii w Białymstoku.

W listopadzie ukazała się ilustrowanej książka dla dzieci i młodzieży zatytułowana „Wędrująca księga” zamówiona przez Fundację Oikonomos i opowiadająca o historii powstania, przybycia do Supraśla i losów Kodeksu od odnalezienia do powrotu z USA do Polski. Autorem jest Aneta Prymaka-Oniszk, a ilustracje wykonała prof. Małgorzata Dmitruk, projekt graficzny pros. Ryszard Kajzer. Prezentacja książki odbyła się 26 i 27 kwietnia tego roku  w Białymstoku i Supraślu. „Wędrująca Księga” jest też wyróżniona w kategorii książek dla dzieci i młodzieży w konkursie na Najpiękniejsze polskie książki 2023 roku organizowanym przez Polskie Towarzystwo Wydawców Książek.

Uroczyste prezentacje wydania Kodeksu Supraskiego odbyły się 7 grudnia w Książnicy Podlaskiej im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku 8 grudnia w Ambasadzie Republiki Bułgarii w Warszawie.

W grudniu wydano specjalną pocztówkę upamiętniającą rocznice związane z Kodeksem Supraskim, zamówioną i sfinansowaną przez Ambasadę Republiki Bułgarii w Polsce.

22 marca tego roku w Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego odbyło się potkanie poświęcone publikacji pomnikowego przekładu na język polski Kodeksu Supraskiego.

Poza tym Fundacja Oikonomos stworzyła ciekawą animację wykonaną przez dzieci i dla dzieci. Grupa teatralna ZaTopieni w Historii stworzyła spektakl o Księdze ze szczególnym uwzględnieniem żywota Anina.

– Nasza praca już daje owoce, a dzisiejsze spotkanie, mam nadzieję, że będzie impulsem do dalszych ciekawych projektów – stwierdził o Jarosław Jóźwik.

Po zakończeniu prezentacji dyr. Tomasz Makowski oprowadził uczestników spotkania po wspaniałej ekspozycji najcenniejszych zabytków ze zbiorów Biblioteki Narodowej eksponowanych w nowej aranżacji w Pałacu Rzeczypospolitej na wystawie stałej, której częścią jest sam Kodeks Supraski.

foto: Instytut Książki / Paweł Krukowski, woj. podlaskie, Facebook / Powiat Białostocki

foto: Wikimedia Commons