„Podaj mi dowolną cechę, dowolną zdolność, dowolne zachowanie, co tylko przyjdzie Ci do głowy, na 100% istnieje taki gatunek nietoperzy, który je reprezentuje”.

Tak Yossi Yovel odpowiada na pytanie, co powiedziałby o nietoperzach, gdyby miał ograniczyć się do jednej rzeczy. Trudno o lepsze podsumowanie grupy zwierząt, która obejmuje ponad 1400 gatunków i pozostaje jedną z najbardziej różnorodnych w świecie ssaków.

Jedne nietoperze odbywają dalekie migracje. Inne polują na ryby. Są gatunki żywiące się nektarem, wyposażone w języki niemal tak długie jak ich ciało, oraz takie, które potrafią za pomocą echolokacji orientować się w świecie pogrążonym w niemal całkowitej ciemności. Niektóre tworzą rozbudowane społeczności, uczą się od siebie i wykazują zdolności poznawcze, które jeszcze niedawno trudno byłoby przypisać niewielkiemu nocnemu ssakowi.

Właśnie temu niezwykłemu światu Yossi Yovel poświęcił książkę „Nietoperze. Tajemnice jedynych latających ssaków”, wydaną w Polsce przez Copernicus Center Press.

Yovel trafił do świata nietoperzy właściwie przez przypadek. Kiedy nie potrafił zdecydować się na temat pracy magisterskiej, promotor zasugerował mu właśnie te zwierzęta. Zainteresowanie echolokacją szybko przerodziło się w naukową fascynację, która trwa już ponad dwadzieścia lat.

Dziś Yovel jest ekologiem i neurobiologiem, profesorem Tel Aviv University i dyrektorem tamtejszej Szkoły Neuronauki. W swoich badaniach łączy biologię, neuronaukę i nowoczesne technologie, wykorzystując między innymi miniaturowe urządzenia GPS do śledzenia zwierząt w ich naturalnym środowisku.

Jednym z pytań, które jego zespół postawił w ostatnich latach, było to, czy nietoperze pamiętają przeszłość. Badacze chcieli sprawdzić, czy zwierzę jest w stanie zapamiętać, ile czasu minęło od jego poprzedniej wizyty przy konkretnym drzewie owocowym. Okazało się, że potrafi. Dla Yovela był to kolejny dowód na to, jak wysoko rozwinięte mogą być zdolności poznawcze zwierząt, które najczęściej zauważamy dopiero wtedy, kiedy nocą przelecą nam nad głową.

„Nietoperze” nie są jednak wyłącznie opowieścią o niezwykłych zdolnościach tych ssaków. Yovel dużo miejsca poświęca również ich coraz trudniejszym relacjom z człowiekiem.

Nietoperze tracą siedliska, padają ofiarą uprzedzeń i działalności człowieka, a jednym z mniej oczywistych zagrożeń okazuje się rozwój energetyki wiatrowej. Autor opisuje badania nad śmiertelnością nietoperzy w pobliżu turbin oraz „zielono-zielony dylemat”, czyli sytuację, w której działania podejmowane w celu ochrony klimatu mogą jednocześnie szkodzić bioróżnorodności.

Jednocześnie nie jest to argument przeciwko odnawialnym źródłom energii. Yovel pokazuje raczej, że ochrona klimatu i ochrona przyrody wymagają uwzględniania ich wzajemnego wpływu. W przypadku nietoperzy nawet odpowiednie sterowanie pracą turbin przy określonych prędkościach wiatru może znacząco ograniczać skalę problemu.

Autor podczas pracy nad książką rozmawiał z ponad dwudziestoma badaczami nietoperzy z całego świata, w tym z pionierami różnych dziedzin ich badań. Jak sam przyznaje, mimo ponad dwóch dekad pracy naukowej był zaskoczony, jak wiele nowych rzeczy dzięki tym rozmowom odkrył.

I być może właśnie to jest najciekawszą obietnicą tej książki. Im więcej dowiadujemy się o nietoperzach, tym mniej przypominają zwierzęta z naszych stereotypów, a coraz bardziej jedną z najbardziej niezwykłych historii ewolucyjnych współczesnego świata.

Yossi Yovel, „Nietoperze. Tajemnice jedynych latających ssaków”, Copernicus Center Press, 2026.