W czwartek 30 kwietnia minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska podpisała nowelizację rozporządzenia w sprawie określenia kategorii urządzeń i nośników służących do utrwalania utworów oraz opłat od tych urządzeń i nośników z tytułu ich sprzedaży przez producentów i importerów.
Jest to pierwsza od 15 lat nowelizacja niezmienianego w części dotyczącej opłat dla twórców i wydawców oraz od 18 lat w części dotyczącej twórców i producentów fono- i wideogramów oraz artystów wykonawców rozporządzenia z 2003 r.
Opłatami reprograficznymi zostały objęte powszechnie obecnie wykorzystywana do kopiowania, skanowania czy zapisywania czy przechowywania kopii lub skanów książek, gazet, czasopism, filmów i muzyki urządzenia i nośniki, takie jak m.in. telefony komórkowe (w tym smartfony), tablety, komputery stacjonarne i przenośne, dyski twarde czy karty pamięci. Od wszystkich tych urządzeń autorzy i wydawcy uzyskają 1/3 opłat (w przypadku tabletów 1/5). Dodatkowo – jak ma to miejsce obecnie – 100 proc. opłat od kopiarek, skanerów, drukarek, urządzeń wielofunkcyjnych do kopiowania, drukowania lub skanowania oraz od papieru A3 i A4 będzie trafiało do autorów i wydawców.
Opłaty od tradycyjnych urządzeń reprograficznych będzie inkasowało Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska (dla wydawców) oraz Stowarzyszenie Zbiorowego Zarządzania Prawami Autorskimi Twórców Dzieł Naukowych i Technicznych KOPIPOL (dla twórców).
Natomiast opłaty od nowych urządzeń i nośników cyfrowych – zarówno dla twórców, jak i dla wydawców – będą inkasowane przez SAiW Copyright Polska i wypłacane wspólnie ze Stowarzyszeniem Dziennikarzy i Wydawców Repropol, jak ma to miejsce obecnie w przypadku wydawców książek, prasy i czasopism.
Opłaty nie są żadnym podatkiem, ale przewidzianą przez prawo europejskie i powszechną w całej Unii Europejskiej godziwą rekompensatą płaconą przez producentów i importerów urządzeń i nośników, służących do zwielokrotniania utworów, na rzecz będących podmiotami prywatnymi organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, które dzielą i wypłacają uzyskane środki, po potrąceniu uzasadnionych i udokumentowanych kosztów ich poboru, podziału i wypłaty, na rzecz twórców, wydawców, producentów i artystów wykonawców książek, gazet, czasopism, filmów i muzyki.
Wysokość opłat inkasowanych przez organizacje zbiorowego zarządzania będzie wynosiła co do zasady 1 proc. liczony od ceny netto sprzedaży przez producenta i importera urządzenia lub nośnika. W związku z tym udział tej opłaty w cenie płaconej przez ostatecznego nabywcę będzie wynosił ułamek procenta. W przypadku tradycyjnych urządzeń reprograficznych wysokość opłat zostanie obniżona do 2 proc., a w przypadku papieru z obecnych 1,25 proc. do 0,75 proc.
Rozporządzenie wejdzie w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, więc najprawdopodobniej na przełomie 2026 i 2027 roku. Dzięki temu opłaty reprograficzne pobierane na rzecz twórców i wydawców książek, gazet i czasopism powinny wzrosnąć w przyszłym roku znacząco, a zwiększone wpływy zostaną podzielone po raz pierwszy w 2028 roku. W przyszłym roku dzielone będą opłaty inkasowane na dotychczasowych zasadach, których wielkość wyniesie ok. 25 mln zł dla twórców i wydawców.
Jednocześnie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zapowiada podjęcie działań, które zapewnią, że pobierane i dzielone opłaty będą przy ograniczonych kosztach trafiały bezpośrednio do twórców i wydawców, przy zapewnieniu im dodatkowej kontroli prze organy nadzorcze organizacji zbiorowego zarządzania nad całym procesem. W tym celu zmienione mają być kluczowe w tym zakresie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi oraz rozporządzenie określające treść corocznych sprawozdań organizacji zbiorowego zarządzania.
Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska będzie głównym inkasentem opłat dla twórców i wydawców książek, gazet i czasopism. Od 23 lat pobiera i wypłaca opłaty reprograficzne na rzecz wydawców. W tym czasie ponad 148,7 mln zł trafiło bezpośrednio do wydawców książek oraz za pośrednictwem SDiW Repropol i zagranicznych organizacji zbiorowego zarządzania do krajowych i zagranicznych wydawców książek, gazet i czasopism.
Dzięki stworzonemu na potrzeby repartycji bezpłatnemu dla beneficjentów systemowi informatycznemu System Repartycyjno-Członkowski SAiW Copyright Polska jest w stanie przy niskich kosztach podzielić i wypłacić w całości środki na rzecz krajowych wydawców książek. W 2025 r. ponad 6,37 mln zł trafiło do 960 wydawców. Do czwartku, 30 kwietnia, w ramach przygotowań do tegorocznej repartycji rekompensat z opłat reprograficznych 970 wydawców zgłosiło ponad 311 tys. tytułów książek, do których przysługiwały im autorskie prawa majątkowe w 2024 r. oraz zsumowaną liczbę sprzedanych w 2024 r. niemal 167 mln sprzedanych egzemplarzy swoich książek. Na ich podstawie do końca czerwca br. zostanie dokonany podział 6,33 mln zł zebranych w 2025 r. przychodów z praw należnych krajowym i zagranicznym wydawcom książek, druków muzycznych i kartograficznych, a naliczone środki trafią na konta uprawnionych do końca września br.
Równolegle od 2016 roku SAiW Copyright Polska dokonuje podziału i wypłaty wynagrodzeń za użyczenia biblioteczne – w tym czasie wypłaciło autorom, tłumaczom, współtwórcom oraz wydawcom wydanych w języku polskim książek drukowanych wypożyczanych w bibliotekach publicznych w Polsce ponad 34 mln zł. W 2025 r. Stowarzyszenie wypłaciło ponad 5,06 mln zł na rzecz niemal 2,5 tys. beneficjentów. W związku z ogłoszonym w zeszłym tygodniu projektem projekt ustawy o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o grach hazardowych dofinansowanie z Funduszu Promocji Kultury będzie mogło wzrosnąć jeszcze w tym roku do ponad 11 mln zł, co powinno przełożyć się zarówno na wysokość przeciętnego wynagrodzenia za użyczenia biblioteczne, jak i na liczbę beneficjentów.
Komentarz Zbigniewa Czerwińskiego, prezesa SAiW Copyright Polska:
Znowelizowane rozporządzenie o „czystych nośnikach” to fundament nowego, sprawiedliwszego ładu na polskim rynku wydawniczym i kulturalnym.
Opłata od tzw. czystych nośników nie jest żadnym podatkiem – to rekompensata za dozwolony użytek osobisty. Prawo pozwala każdemu z nas kopiować utwory na własne potrzeby, ale ta swoboda nie może odbywać się kosztem autorów i wydawców. Nowe rozporządzenie sprawia, że producenci i importerzy dostarczający sprzęt i nośniki do kopiowania i przechowywania treści, będą sprawiedliwiej współuczestniczyć w finansowaniu kultury, z której korzystają ich klienci.
Co to oznacza dla autorów i wydawców książek, gazet i czasopism?
SAiW Copyright Polska, jako organizacja zbiorowego zarządzania, uzyska nowe narzędzia do skutecznej realizacji swojej misji.
- Wzrost przychodów dla twórców i wydawców: Większa i bardziej aktualna lista urządzeń nośników powszechnie wykorzystywanych do kopiowania, skanowania i zwielokrotniania treści została objęta opłatami, co oznacza realny wzrost środków, które za pośrednictwem SAiW trafią do autorów, tłumaczy, ilustratorów i wydawców.
- Efektywność dzięki nowym uprawnieniom: W połączeniu z nowym zezwoleniem Ministerstwa Kultury z sierpnia 2025 roku, które rozszerzyło kompetencje SAiW na wszystkich polskich twórców i wydawców słowa, jesteśmy teraz gotowi zarządzać tymi środkami w sposób jeszcze bardziej kompleksowy.
- Dołączamy do standardów europejskich: Polska dołącza do grona państw, w których własność intelektualna jest traktowana z należytą powagą, a dozwolony użytek w godziwy sposób rekompensowany. To wzmacnia naszą pozycję w rozmowach z międzynarodowymi partnerami i płatnikami opłat.
Jako Mecenas Międzynarodowych Targów Książki w Warszawie, patrzymy w przyszłość z optymizmem. Nowe regulacje to paliwo dla rynku, który chce być nowoczesny, profesjonalny i przede wszystkim – uczciwy wobec tych, którzy go tworzą.
