Twórczość Juana Rulfo należy do najważniejszych osiągnięć literatury latynoamerykańskiej XX wieku. Autor zaledwie dwóch niewielkich objętościowo książek – zbioru opowiadań „Równina w płomieniach” (1953) oraz powieści „Pedro Páramo” (1955) – stworzył prozę, która na trwałe zmieniła sposób opowiadania o Meksyku i jego historii, a z czasem weszła do kanonu literatury światowej.

Urodzony w 1917 roku w miejscowości Sayula w stanie Jalisco w Meksyku, Rulfo dorastał w kraju naznaczonym przemocą i społecznymi wstrząsami pierwszych dekad XX wieku. Wydarzenia takie jak Rewolucja Meksykańska czy późniejsze Powstanie Cristeros głęboko wpłynęły na wyobraźnię pisarza i stały się ważnym tłem jego literackiego świata. W jego opowieściach wielka historia rzadko występuje na pierwszym planie – raczej powraca jako echo, które dociera do bohaterów żyjących na ubogiej meksykańskiej prowincji.

Debiutancki zbiór opowiadań „Równina w płomieniach” szybko zwrócił uwagę krytyki dzięki oryginalnemu połączeniu realistycznej obserwacji z nowatorską formą narracji. Dwa lata później ukazała się powieść „Pedro Páramo”, która niemal natychmiast została uznana za dzieło wybitne. Jej oszczędny, ascetyczny styl, fragmentaryczna konstrukcja oraz niezwykła atmosfera sprawiły, że książka wywarła ogromny wpływ na kolejne pokolenia pisarzy. Wśród jej wielkich admiratorów znalazł się m.in. Jorge Luis Borges.

 „Pedro Páramo” to historia Juana Preciado, który obiecuje umierającej matce, że pojedzie do pewnego miasteczka, aby odnaleźć ojca. Comala okazuje się jednak miastem duchów, zamieszkanym zarówno przez żywe, jak i widmowe postacie, które ujawniają Juanowi szczegóły dotyczące egzystencji ziemskiej i życia pozagrobowego, w tym historię jego ojca.

Proza Rulfa często bywa łączona z realizmem magicznym, choć w rzeczywistości wymyka się prostym klasyfikacjom. Obecność elementów fantastycznych wynika w niej raczej ze szczególnej wrażliwości autora na sposób postrzegania świata charakterystyczny dla kultur pogranicza. Bohaterowie jego utworów żyją w przestrzeni „pomiędzy” – między przeszłością i teraźniejszością, pamięcią i rzeczywistością, życiem i śmiercią.

Choć dorobek literacki Rulfa jest niewielki, jego znaczenie pozostaje ogromne. Dwie książki wystarczyły, by zapisać się w historii literatury jako jeden z najoryginalniejszych i najbardziej wpływowych autorów XX wieku.

PIW-owską edycję niemal wszystkich próz Rulfa dopełniają: tom opowiadań „Równina w płomieniach”, a także nieznany dotąd w całości po polsku zbiór „Złoty kogut”.

 Zastukał rączką bata w drzwi domu Pedra Páramo. Myślą powrócił do tego dnia, kiedy zrobił to po raz pierwszy, dwa tygodnie temu. Odczekał dobrą chwilę, tak samo jak musiał czekać za pierwszym razem. Spojrzał także, tak samo jak wtedy, na czarną kokardę zawieszoną nad drzwiami. Ale nie powiedział sobie: „Aha! Powiesili jedną nad drugą. Ta pierwsza już spłowiała, ta druga błyszczy, jakby była z jedwabiu, choć to tylko pofarbowana szmata”.

Za pierwszym razem czekał, póki nie opanowała go myśl, że w tym domu już nikt nie mieszka. I zamierzał odejść, gdy w drzwiach ukazała się postać Pedra Páramo.

(fragment powieści „Pedro Páramo”)

PREMIERA: 16 MARCA

Autor: Juan Rulfo

Tłumaczenie: Kalina Wojciechowska, Jan Zych, Kacper Szpyrka

Projekt okładki: Jakub Zasada