Dziś rozpoczynają się prekonsultacje dotyczące nowej edycji Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa na lata 2026-2030.

Zmiany w Narodowym Programie Rozwoju Czytelnictwa 3.0 zapowiedziała ministra kultury Hanna Wróblewska podczas konferencji 13 lutego. Pierwszym etapem prac mają być właśnie prekonsultacje środowiskowe i poznanie opinii środowisk działających w obszarze książki i czytelnictwa o koniecznych do podjęcia działaniach w celu rozwoju czytelnictwa. Po prekonsultacjach nastąpi etap ewaluacji i wypracowania założeń nowej odsłony programu.

Do udziału w spotkaniu prekonsultacyjnym zostały zaproszone fundacje i stowarzyszenia działające w obszarze książki i czytelnictwa. Spotkanie odbędzie się również przy udziale dotychczasowych operatorów NPRCz 2.0 tj.: Ministerstwa Edukacji Narodowej, Biblioteki Narodowej, Instytutu Książki oraz Narodowego Centrum Kultury.

Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa to największy wieloletni program Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego wpierający czytelnictwo i biblioteki.

Budżet pierwszej edycji na lata 2016-2020 wynosił prawie 700 mln zł (w tym 455 mln zł z budżetu państwa)
Budżet drugiej edycji na lata 2021-2025 wzrósł do 1,1 mld zł (w tym 635 mln z budżetu państwa).

W niedawno udostępnionym raporcie „Jeszcze książka nie zginęła?” przygotowanym na zlecenie Instytutu Książki przez Polską Sieć Ekonomii i sfinansowanym ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazano na potrzebę reformy NPRCz i zwiększenie przejrzystości finansowej programu.

„Kluczowe zmiany powinny dotyczyć zwiększenia przejrzystości i efektywności wydatkowania środków, wprowadzenia nowych mechanizmów wspierających biblioteki, a także większego nacisku na promowanie wartościowej literatury i ograniczenie monopolizacji rynku przez największe firmy dystrybucyjne” – czytamy w raporcie.

Badacze podkreślili, że obecnie funkcjonujący model finansowania komponentu 1.1 zakłada przekazywanie środków bezpośrednio bibliotekom, które następnie dokonują zakupu książek według własnego wyboru. Jednak głównymi beneficjentami programu przy obecnych zasadach wydatkowania okazują się dominujące na rynku firmy dystrybucyjne.

W raporcie znalazły się konkretne zalecenia: przede wszystkim przeprowadzenie audytu NPRCz 2.0 i zwiększenie systemowej przejrzystości kolejnej edycji, wprowadzenie grup zakupowych (na wzór Gdańskiego Funduszu Zakupu Wydawnictw), optymalizacja zasad zakupów bibliotecznych (zmniejszenie wagi kryterium najniższej ceny na rzecz innych istotnych aspektów, takich jak jakość i różnorodność oferty czy lokalność dostaw) i wreszcie zakupy poprzez platformę utworzoną przez wydawnictwa i księgarnie kameralne.