Powieść „Upadek i serce” autorstwa Siti Rukiah to bardzo poruszające dzieło literatury indonezyjskiej XX wieku, które dziś – po latach zapomnienia – powraca do czytelników i badaczy jako tekst wyjątkowo aktualny i odważny. Książka opowiada historię młodej kobiety z klasy średniej, rozdartej pomiędzy miłością a lojalnością wobec rodziny, między osobistymi pragnieniami a obowiązkami wobec ojczyzny w czasie walki o niepodległość. Na tle burzliwych wydarzeń historycznych autorka kreśli przejmujący portret wewnętrznych konfliktów bohaterki, ukazując jej emocje, myśli i trudne wybory, przed którymi staje.
„Upadek i serce” należy do nielicznych utworów w historii literatury indonezyjskiej, które w tak bezpośredni sposób przedstawiają negatywny wpływ wojny na życie młodych kobiet. Rukiah skupia się nie tylko na doświadczeniu jednostki, lecz także na szerszym kontekście społecznym – analizuje, jak polityka, ideologia, warunki ekonomiczne oraz głęboko zakorzenione tradycje wpływają na pozycję kobiet i ograniczają ich wolność.
Twórczość Siti Rukiah wyprzedzała swoją epokę. Autorka z niezwykłą wnikliwością i odwagą podejmowała temat nierówności społecznych oraz presji wynikającej z oczekiwań rodziny i społeczeństwa. Bohaterka jej powieści staje się symbolem walki o autonomię i prawo do samostanowienia.
Powieść przez ponad pół wieku pozostawała zakazana, dziś jednak jest na nowo odkrywana i interpretowana przez kolejne pokolenia pisarek i badaczek, które dostrzegają w niej jedno z pierwszych i najważniejszych feministycznych dzieł literatury indonezyjskiej. W kontekście literatury, która przez długi czas była domeną mężczyzn, twórczość Siti Rukiah stanowi niezwykle cenny głos – głos, który nie tylko dokumentuje doświadczenia kobiet, ale również poddaje je głębokiej, krytycznej refleksji.
Tak właśnie zapamiętałam jego pożegnalne słowa. Ale słowa te porzuciłam już dawno temu, zatopiłam je w nocach pod czerwonym księżycem. Zatopiłam je w nocach, choć każda z nich była wypełniona czerwonym blaskiem, czerwonymi marzeniami i czerwonymi wspomnieniami. I nie była to jedynie czerwień rewolucji, która zatraciła już dziś swój kolor, ani czerwień krwawych mordów, lecz także czerwień miłości.
I właśnie tę czerwień przywołuję jako ostatnią. Tak, przywołuję ją, choć dla mnie jest już tylko kolorem przeszłości, reliktem, echem minionej epoki, historią, którą można by teraz zamienić w opowieść o maszynach i fabrykach, o krwi lub o pieniądzach i przedmiotach.
Data premiery: 13.05.2026
Autorka: S. Rukiah
Tłumaczenie: Marianna Lis
Seria: Proza Dalekiego Wschodu
Ilustracje na okładce: Dian Suci Rahmawati, Dalam Penjara yang Tak Sama (2021)
S. Rukiah (Siti Rukiah Kertapati, ur. w 1927 r. w Purwakarcie, zm. w 1996 r. tamże) – powieściopisarka, poetka oraz autorka opowiadań, uważana jest za jedną z najważniejszych pisarek indonezyjskich połowy XX wieku. W okresie okupacji japońskiej ukończyła dwuletni program kształcenia nauczycieli i w 1945 r. rozpoczęła pracę w szkole podstawowej dla dziewcząt w rodzinnym mieście. Rok później zadebiutowała, publikując dwa wiersze na łamach czasopisma „Gelombang Zaman”, w 1948 r. podjęła współpracę z awangardowym magazynem „Pujangga Baru”. W 1950 r. ukazała się jej debiutancka powieść zatytułowana „Upadek i serce” (id. Kedjatuhan dan Hati), a dwa lata później zbiór poezji i opowiadań „Tandus”, który został wyróżniony prestiżową nagrodą literacką Krajowej Rady ds. Kultury. W tym samym roku wyszła za mąż za Sidika Kertapatiego i w kolejnych latach poświęciła się życiu rodzinnemu oraz tworzeniu literatury dziecięcej. Pod koniec lat 50. została wybrana członkinią komitetu centralnego Instytutu Kultury Ludowej (id. Lekra), który za swoje związki z Komunistyczną Partią Indonezji został zawieszony i zlikwidowany w 1965 r. W tym samym roku S. Rukiah trafiła od więzienia, a jej twórczość objęto cenzurą. W 1966 r. została zwolniona z więzienia pod warunkiem zarzucenia kariery pisarskiej – do końca życia nie opublikowała już żadnego dzieła.
