W najnowszej książce wspomnieniowej „Węzeł rodzinny” Anna Nasiłowska podejmuje próbę odczytania historii zapisanej nie tylko w archiwach i dokumentach, lecz także w pamięci prywatnej – tej przekazywanej w rodzinnych opowieściach, gestach i codziennych doświadczeniach kolejnych pokoleń.
Autorka prowadzi czytelnika przez dzieje swojej familii – od średniowiecznych legend o przodkach uczestniczących w wydarzeniach związanych z zabójstwem św. Stanisława po czasy współczesne, ze szczególnym uwzględnieniem lat 1905–1980. Na tle historii Polski ukazują się losy pradziadków i dziadków, a także rodziców reprezentujących inteligencję ukształtowaną przez dramatyczne doświadczenia XX wieku.
„Węzeł rodzinny” jest jednak czymś więcej niż kroniką rodu. To refleksja nad sposobami dziedziczenia historii – nad tym, jak doświadczenia wcześniejszych pokoleń przenikają do indywidualnej świadomości osób urodzonych już po wojnie. Nasiłowska pokazuje, że pamięć rodzinna nie zawsze objawia się w spektakularnych narracjach; częściej osadza się w języku, wychowaniu i przekonaniach przyswajanych od dzieciństwa. Otrzymujemy mozaikę narracji, które można odrzucać, reinterpretować lub świadomie zachować. Przecięcie rodzinnego węzła okazuje się możliwe, lecz zawsze wiąże się z utratą orientacji wobec własnej historii.
5 marca o godz. 18 w księgarni Państwowego Instytutu Wydawniczego przy ulicy Foksal 17 w Warszawie odbędzie się spotkanie autorskie. Z autorką porozmawia Piotr Szewc.
„Węzeł rodzinny” Anny Nasiłowskiej wymaga benedyktyńskiej cierpliwości. By go rozplątać, autorka wędruje przez kolejne epoki, odnajdując ślady swoich przodków i splatając je w wielokulturową mozaikę losów rodzinnych i narodowych.
Krystyna Kofta
Myślę, że prywatne, rodzinne odczuwanie historii jest taką częścią indywidualnej świadomości, do której możemy mieć różny stosunek emocjonalny, ale nie da się jej dowolnie wymienić na nic innego – nie podlega ona takim przekształceniom jak wersja publiczna. I nie można nią łatwo manipulować, bo jest przekazywana jako mozaika wypowiedzi, wspomnień, ocen i komentarzy głęboko związanych z biografiami członków rodzin – i przyswajana w ciągu wielu lat, najpierw nieświadomie. Mówić potrafią nawet przedmioty. Z tego splątanego węzła rodzinnego wyplątałam kilka nici. I to jest moja osobista historia Polski. Taka mi się trafiła.
[Fragment książki]
Anna Nasiłowska (ur. 1958) – pisarka, poetka, krytyk literacka, literaturoznawczyni, profesor nauk humanistycznych. Członkini redakcji dwumiesięcznika literackiego „Teksty Drugie”. Prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W 2023 roku została laureatką Nagrody Miesięcznika „Nowe Książki” za tom Mrożek. Biografia. W 2025 roku otrzymała Nagrodę im. Kazimierza Wyki za całokształt dokonań w dziedzinie krytyki oraz eseistyki literackiej i artystycznej ze szczególnym uwzględnieniem biografii Sławomira Mrożka.
