Czwartek, 30 grudnia 2021

Zoja, to nie tylko literacka postać, to przede wszystkim prawdziwa 10-letnia dziewczynka, której tata, autor książki, chciał przedstawić opowieści przepełnione miłością i życiową mądrością. Marcin Szmel stworzył bajkę dla każdej Dziewczynki, która chce odkryć w sobie magię, ponieważ wierzy, że to co ważne mamy w sobie. Zapraszamy na rozmowę z autorem o sile opowieści i rodzicielstwie przepełnionym uważnością i szacunkiem do dziecka.

 Zoja, Twoja główna bohaterka, to 10-letnia dziewczynka, która stara się poznać siebie na nowo. Z jednej strony wie, że jest jeszcze dzieckiem, z drugiej strony zaczyna dostrzegać, że otwiera się przed nią nowy świat, bardziej dorosły. Jak myślisz, co najbardziej w tym nowym, nieznanym dla niej świecie ją przeraża?

 Zoja to przede wszystkim postać prawdziwa – moja dziesięcioletnia córka. Jej obawy i rozterki także są prawdziwe. Z nich miedzy innymi narodziła się książka, która pierwotnie miała być jedynie prywatnym, rodzinnym projektem i urodzinowym prezentem. Nie ma w niej zatem wyrachowanych, literackich trików i marketingowych chwytów, jest za to spory ładunek rodzicielskiej miłości i szczerości. A także rodzicielskich obaw. A co Zoję – jako typową dziesięciolatkę przeraża? Świat chaotyczny i pełen sprzeczności. Świat, w którym wartości wykluczają się wzajemnie a odmienność oczekiwań otoczenia zamienia się w presję pozostawiając koszmarnie mało miejsca na osobiste doświadczenie i bycie sobą. Wszyscy – mniej lub bardziej udolnie – przygotowujemy nasze dzieci do odróżniania pomiędzy fundamentalnym w swej oczywistości dobrem a złem. Ale w przestrzeni medialnej, od której nie sposób uciec (i dzieci są jej uczestnikami w równym stopniu co my), w dyskusji, środowisku, w szkole, w przekazie podbudowanym obecnością instytucjonalnego lub osobowego autorytetu, wszędzie pojawia się niejednoznaczność. Mamy być dobrzy i szlachetni ale są ludzie i całe grupy ludzi, których poddajemy systemowemu wykluczeniu, odbieramy im godność, prawa, człowieczeństwo nawet. Jest przekaz „uzasadnionej”, usankcjonowanej ideowo czy światopoglądowo nienawiści – podbudowany niejednokrotnie „argumentem” religijnym czy tożsamościowym. Są lepsi i gorsi – gdyż mniej zamożni, słabsi, inni. Pojawiają się więc brzydkie rysy na filarach moralnych wyborów a bezdyskusyjny punkt odniesienia w zasadzie przestaje istnieć.  Mamy wzorce społecznych bohaterów – często oparte na pokorze, skromności, rezygnacji z osobistej korzyści, poświęceniu – oraz wzorce medialnych gwiazd, kult piękna, młodości, konsumpcji i sukcesu za wszelką cenę. Mamy wszechobecną pochwałę bezczelności, ignorancji, prostactwa, zachwyt nad wykreowanym efektem z pominięciem ceny oraz drogi. Podkreślamy rolę wiedzy czy doświadczenia ale pielęgnujemy wszelki denializm oraz odrzucanie nauki jako metody, jej prawideł i rygoru, pozwalamy sobie na odrzucenie krytycznego rozumu jako przejaw rzekomej wolności. Oczekujemy od dzieci przyswojenia jakiegoś kanonu wartości i wiedzy ale gdzieś obok „gumkujemy” bohaterów i tworzymy falsyfikaty pisane na polityczne zamówienie. Postulujemy o rozwagę ale konsumujemy dość przypadkowo, przypadkowo trwonimy czas, przypadkowo bywamy ze sobą i coraz rzadziej tworzymy wspólnie wspomnienia, skojarzenia, emocjonalne spoiwo. Chcemy rodziny ale zamykamy się w osobnych pokojach. Oczekujemy troski o przestrzeń i otoczenie ale zwierzęta dzielimy na takie, które kochamy i takie, o których uprzedmiotowienie i legalne zadręczanie protestujemy na ulicy. To jest chaos, w którym dziesięciolatka nie wie czy chce pozostać dzieckiem (i tym dzieckiem w ogóle wypada pozostać), czy już nastolatką. Nie wie co zyska, czy w ogóle zyska jakąś niezależność, czy też zderzy się z oczekiwaniami, osądami, ocenami i brakiem drogowskazów.

W takim, co najbardziej ją fascynuje?

Nieznane. Bez względu na koszt – bo w każdej tajemnicy oprócz niepewności kryje się tez obietnica czegoś fascynującego i pozytywnego. Nieznane ale także testowanie nowych możliwości i kompetencji, odkrywanie nieznanego i niepoznanego nie tylko w świecie ale także w sobie. To jest chyba ostatnie pragnienie, którego w kulturze nadmiaru, przesytu, trywializacji nie popsuliśmy w dzieciach.

Przed rodzicem, czytającym Twoją książkę razem z dzieckiem, otwiera się ważna przestrzeń do rozmów na takie tematy, jak pewność siebie, tolerancja, akceptacja. Czy to dla nich stworzyłeś swoją bajkę? Chciałeś ich zainspirować do rozpoczęcia dialogu, który będzie poświęcony tematom czasem trudnym, ale jednocześnie niezwykle ważnym? Jeśli tak, to dlaczego?

Jak najbardziej. Rodzicielstwo to proces wielowymiarowy. Współczesny rodzić skupia się najczęściej na płaszczyźnie materialnej (i to nie jest zarzut – nie uciekniemy od smutnych oczywistości), zwalniając się z innych aktywności na rzecz szkoły, środowiska, mediów, lub dobrożyczeniowej wiary w „naturalne dojrzewanie” i zbawienny wpływ czasu. A z upływem czasu przede wszystkim nawarstwiają się te wszystkie niejednoznaczności i chaos informacyjny, o których już wspominaliśmy. Rodzic jest jedynym autorytetem, który może i powinien porządkować ten chaos w kierunku logicznego strumienia faktów, wartości, przyczyn i skutków. Żyjemy w świecie, który dehumanizuje się i barbaryzuje na naszych oczach. To jest wypierana i trudna prawda – założyliśmy sobie, że przeznaczeniem ludzkości jest ciągły rozwój a to z kolei utożsamiliśmy z doskonałością jako oczywistym stanem. Nie jesteśmy doskonali a ceną za rozwój, postęp i faktyczne doskonalenie wielu wymiarów życia jest wypychanie poza nawias percepcji i odpowiedzialności takich kwestii jak choroba, starość, bieda, niepełnosprawności, koszt bezrefleksyjnego konsumpcjonizmu czy waga emocji i następstwa zaniedbań relacji.

Twoja książka ma wręcz filozoficzne przesłanie, które pokazuje, że w każdym w nas tkwi magia, która pozwala nam realizować marzenia. Ważne, by znaleźć odpowiednie klucze, które pomogą nam tę magię odkryć. Jaki z opisanych przez Ciebie kluczy jest dla Ciebie najważniejszy?

One nie istnieją bez siebie. Odwaga bez rozwagi staje się głupią brawurą, wiara w siebie bez wrażliwości – egoizmem ale z kolei wrażliwość i pokora bez poczucia własnej wartości – autostradą do marginalizacji i kompleksów. Świadomość konsekwencji bez wiary w cel – paraliżuje, pęd do sukcesu bez świadomości konsekwencji – rani i zwodzi. Zatem najważniejszym będzie ten, o którym wprost wcale nie opowiedzieliśmy – klucz odwagi, samoświadomości i wewnętrznej odpowiedzialności. Wiara w magię, zbiegi okoliczności, przeznaczenie czy cudowne zrządzenia losu jest wspaniałą manifestacją duchowej otwartości i dziedzictwem tych opowieści oraz rzeczywistości Harrariego, w które dziś już nie wypada bezkrytycznie wierzyć. A w literaturze dodała koloru choćby do wspomnianego Singera ale też Carrolla czy Marqueza. Stała się czymś intymnym, osobistym ale zarazem zwolniła miejsce dla innych postaw i przeświadczeń. W relacji ze współczesnością pojawia się jednak klucz świadomego, racjonalnego, krytycznego wyboru.

Jak możemy go znaleźć?

Wyłącznie poprzez konfrontację teorii i przesłanek z różnych, odmiennych koszyków wartości, z własnym doświadczeniem. Oraz dzięki intelektualnej odwadze.

Gdybyś miał za pomocą kilku słów dokończyć zdanie, Zoja to bohaterka, która pokaże Ci… to jakich słów byś użył?

Wszyscy jesteśmy podobni choć bardzo różni, a im bardziej odnajdujemy samych siebie tym bliżej nam do innych.

Podaj dalej
Autor: wydawnictwo Papierowy Motyl
Rynek książki
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.