Ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (zwana dalej ustawą) wprowadziła nieznaną dotychczas polskiemu porządkowi prawnemu instytucję opłat od producentów i importerów urządzeń reprograficznych. Konstrukcja przyjęta w art. 20 ustawy, konstytuującym przedmiotową opłatę, oparta została na założeniu konieczności rekompensowania strat ponoszonych przez twórców w wyniku zwielokrotniania przedmiotów ich praw autorskich za pomocą urządzeń reprograficznych przez osoby trzecie działające w ramach dozwolonego użytku osobistego. Stowarzyszenie Kopipol – organizacja wskazana przez ówczesnego Ministra Kultury i Sztuki jako właściwa w sprawach poboru i repartycji opłat, stanęła przed niezwykle trudnym wyzwaniem, jakim było wówczas stworzenie systemu podziału inkasowanych z tego tytułu kwot. Podkreślić bowiem należy, że zarówno art. 20 ustawy, jak i wydane na jego podstawie przepisy wykonawcze, nie regulowały – poza ogólnym wskazaniem twórców jako beneficjentów – kwestii związanych z podziałem kwot pobieranych tytułem opłaty. Brak było również jakichkolwiek możliwych do zastosowania, rodzimych wzorców przystających do specyfiki przedmiotowej opłaty. Kierując się doświadczeniami siostrzanych organizacji zagranicznych oraz rekompensacyjnym charakterem przedmiotowych opłat, Stowarzyszenie Kopipol, po uzyskaniu akceptacji Ministerstwa Kultury, za podstawę ustalenia kręgu uprawnionych twórców oraz zakresu, w jakim winni oni uczestniczyć w podziale, przyjęło badania statystyczne struktury kopiowania utworów za pomocą urządzeń reprograficznych. Badania takowe stanowiły (i stanowią nadal) bowiem jedyny sposób ustalenia z jednej strony kategorii twórczości (charakteru utworów) zwielokrotnianych reprograficznie, a tym samym wyznaczenia kręgu faktycznych beneficjentów tej opłaty. Z drugiej zaś strony, wyłącznie na ich podstawie możliwe jest określenie wzajemnych relacji między wielkością kopiowania poszczególnych kategorii twórczości, co ma kluczowe znacznie dla samego podziału inkasowanych kwot. Pierwsze tego typu badania, mające charakter badań właściwych, wykonane zostały w 1997 roku. Kolejne, tym razem o charakterze pilotażowym, przeprowadzone zostały dwukrotnie w 2000 roku. Pomimo że badania odnosiły się jedynie do sfery autorskiej, to jednak w ich toku poczyniono również wstępne obserwacje dotyczące skali kopiowania publikacji konkretnych – istniejących na polskim rynku – wydawnictw oraz publikacji wydawców określonego rodzaju utworów (np. wydawcy utworów naukowych, wydawcy utworów beletrystycznych, wydawcy czasopism). Obecnie, z uwagi na szereg zmian wprowadzonych do ustawy nowelą z 28 października 2002 roku, a w szczególności zmodyfikowanie treści art. 20 oraz wprowadzenie mocą art. 201 opłat od posiadaczy urządzeń reprograficznych prowadzących działalność gospodarczą w zakresie zwielokrotniania utworów dla własnego użytku osobistego osób trzecich, Stowarzyszenie Kopipol prowadzi intensywne przygotowania do przeprowadzenia kolejnych właściwych badań statystycznych. Konieczność przeprowadzenia nowych badań statystycznych jest ściśle związana również z treścią wiążących Stowarzyszenie Kopipol kilkunastu umów międzynarodowych zawartych z siostrzanymi organizacjami zagranicznymi (m.in. z VG Wort – reprezentującym Niemcy, Kopinor – reprezentującym Norwegię, C.F.C. – reprezentującym Francję oraz CEDRO – reprezentującym Hiszpanię). Badania w latach 1997 i 2000 przeprowadzone zostały przez Stowarzyszenie Kopipol własnymi siłami, czego efektem było znaczące obniżenie ich kosztów (wyniosły one łącznie około 10 tys. zł). Przeprowadzenie przygotowywanych obecnie badań zostało powierzone podmiotowi zewnętrznemu, wyspecjalizowanemu w tym zakresie, o uznanej renomie oraz odpowiednim doświadczeniu badawczym. Ich koszt będzie jednak nieporównywalnie większy. Przyjęcie takiego rozwiązania jest jednak koniecznością ze względu na standardy europejskie oraz oczekiwania innych organizacji zbiorowego zarządzania reprezentujących uprawnione kategorie twórców. Chcąc określić skalę, w jakiej dochodzi w Polsce do zwielokrotniania utworów, należy się odnieść do danych otrzymanych z IFRRO (International Federation of Reproduction Rights Organisations, z siedzibą w Brukseli), wedle których przeciętnie na jednego mieszkańca w krajach Europy Zachodniej w ciągu roku przypada ogółem od jednego do dwóch tysięcy stron kopii. Uzasadnione jest zatem przypuszczenie, że liczba ta w Polsce jest niewiele niższa. W krajach Europy Zachodniej udział utworów chronionych wśród ogółu kopiowanych kształtuje się na poziomie kilkunastu procent. W Polsce, ze względu na relatywnie wysokie ceny książek i …