Bony na kulturę od kilkunastu lat na całym świecie wykorzystywane są jako instrument wsparcia sektorów kreatywnych i czytelnictwa, co do zasady poprzez udostępnienie czy to wszystkim uczniom, czy też głównie nastolatkom lub osobom, które ukończyły 18 lat, określonej kwoty na finansowanie wydatków związanych z udziałem w kulturze – w tym również na zakup książek. W rezolucji z 14 września 2023 roku w sprawie przyszłości europejskiej branży księgarskiej Parlament Europejski wzywa wręcz do podejmowania liczniejszych inicjatyw zachęcających do czytelnictwa w państwach członkowskich w celu osiągnięcia inkluzywnej kultury czytelniczej, podając wprost jako przykład wprowadzenie „bonów na kulturę”, zwłaszcza dla ludzi młodych i grup zmarginalizowanych, które to bony mogłyby ułatwić im zakup książek1. Na Słowacji od 2006 roku ministerstwo kultury wydaje co roku 740 tys. bonów na kulturę o wartości 4 EUR na osobę, które otrzymuje każdy uczeń szkoły podstawowej i średniej oraz grono pedagogiczne tych placówek. Ich celem jest sfinansowanie wstępów do instytucji kultury (teatrów, muzeów, galerii itp.) lub oferowanych usług (np. przez biblioteki lub domy kultury). Niemal połowa dostępnych środków wydawana jest na spektakle teatralne i przedstawienie edukacyjne, a na opłaty członkowskie w bibliotekach wydawane jest ok. 10,8 proc.2. W 2016 roku rząd włoski wprowadził bon na kulturę w wysokości 500 EUR dla każdego mieszkańca kraju, który w danym roku ukończył 18 lat. Poprzez aplikację „18app” istnieje możliwość pobrania bonu, który może być wykorzystany wyłącznie na „miejsca wzbogacające kulturowo”, takie jak muzea, galerie, miejsca archeologiczne i obiekty dziedzictwa kulturowego, oraz na książki i filmy3. Program przyczynił się do zwiększenia czytelnictwa wśród osób młodych, a w trakcie pandemii COVID-19 wpłynął na większe zakupy książek w I kwartale 2021 roku4, 80 proc. środków zostało wydanych na zakup książek papierowych5. Program został przedłużony na 2023 rok, ale od 2024 roku w miejsce bonu na kulturę została wprowadzona karta kultury, ograniczona do 18-latków z najbiedniejszych rodzin, i karta zasług dla uczniów kończących szkołę z wyróżnieniem6. Zmiana ta doprowadziła w 2024 roku do spadku wartości sprzedaży o 1,5 proc. na włoskim rynku książki, co przełożyło się na straty branży w wysokości 62,7 mln EUR7. Jednak już wcześniej rozwiązanie włoskie stało się inspiracją dla innych krajów. W 2019 roku we Francji wdrożono program pilotażowy w pięciu regionach, który w 2021 roku rozszerzono na cały kraj jako „Pass Culture”. W jego ramach 15-latkowie otrzymują bony o wartości 20 EUR, 16- i 17-latkowie natomiast o wartości 30 EUR, a 18-latkowie 300 EUR, które mogą wydać m.in. na książki (w tym e-booki i audiobooki). Łączny budżet projektu wynosi rocznie ok. 200 mln EUR. W Hiszpanii program „Bono Cultural Joven” został uruchomiony w 2022 roku – początkowo z budżetem 112 mln EUR, a w 2023 roku wynoszącym ponad 210 mln EUR. Każdy 18-latek mógł wydać łącznie 400 EUR, w tym 100 EUR na produkty kulturowe w formie fizycznej (m.in. książki drukowane) i 100 EUR na konsumpcję usług kulturalnych cyfrowych lub online (w tym na e-booki i audiobooki)8. W czerwcu 2023 roku został wprowadzony w Niemczech program „KulturPass”, w ramach którego każdy 18-latek otrzymywał elektroniczny bon na 200 EUR, który mógł być wykorzystany m.in. na zakup książek czy na bilety wstępu na organizowane w księgarniach spotkania czy odczyty9. W ciągu pierwszych tygodni od wprowadzenia bonów, 48,7 proc. środków wydanych w jego ramach zostało przeznaczonych na zakup książek10. Jednak już na początku 2024 roku, z powodu znacznego zmniejszenia środków finansowych dostępnych na ten projekt, wartość bonów dla młodych dorosłych uległa zmniejszeniu o połowę – do 100 EUR11. Również we Francji pojawiły się zapowiedzi zmniejszenia budżetu bonów na kulturę12. Porównanie bonów na kulturę we Włoszech, Francji, Hiszpanii i Niemczech przedstawia Tabela 1. Bony na …