Głośno zapowiadany proces Orhana Pamuka, którego oskarżono o znieważenie kraju, zamienił się w krótką sądową farsę: trybunał w Ankarze przekazał sprawę do oceny specjalistom, o wypowiedź poproszono MSZ – jasne jest, że chodzi o wyciszenie skandalu, który poważnie zaszkodził opinii Turcji. Krytyczne głosy nie docierają oczywiście do tych Ludzi Prawdziwej Racji, którzy rozpętali nagonkę i którzy chcą pisarzowi odebrać głos zamykając go w więzieniu – wiadomo przecież, że o ojczyźnie można mówić tylko dobrze. Jak o umarłych. Problem Pamuka – i ponad 60 innych pisarzy i dziennikarzy – jest, jak pokazuje rzeczywistość, problemem sztucznym, którego mogło wcale nie być. Wystarczyło pozwolić mówić i pisać o skomplikowanej, by nie rzec brutalnej historii, a przestałaby ona nadmiernie wszystkich bulwersować. George Monbiot komentując przypadek Pamuka w londyńskim „Guardianie”, pisze wprost: nikt nie oczekuje od Turków, że przyznają się oficjalnie do ludobójstwa Ormian, wystarczy, że pozwolą swoim pisarzom i dziennikarzom skarżyć się bezsilnie na popełnione zbrodnie. Potwierdza to cyniczne spostrzeżenie, jakie poczyniłem lata temu na Zachodzie: jeśli coś jest dozwolone, natychmiast przestaje budzić zainteresowanie, a w każdym razie bardzo ogranicza krąg tych, których sprawa zajmuje. Wielu moich rozmówców pukało się w głowę, analizując postępowanie rządzących partii w krajach za Żelazną Kurtyną: przecież gdyby skasować cenzurę i pozwolić ludziom pyskować, nie byłoby żadnego drugiego obiegu i publikacji emigracyjnych, państwa Zachodu nie miałyby powodów do atakowania braku wolności słowa, a społeczny opór rodziłby się znacznie wolniej i pewnie nie wyszedłby z powijaków. Przykładem tego niech będzie kilka tytułów poświęconych zbrodniom – niektórym, należy szybko dodać – mocarstw zachodnich na terenie podległych im terytoriów bądź obszarów, w których ich armie „zaprowadzały porządek”. Ubiegłoroczne publikacje to „Britain’s Gulag: The brutal end of Empire in Kenya” Caroline Elkins (Pimlico) i również rozpatrujące przypadek Kenii „Histories of the hanged: Britain’s …