Dlaczego Jadwiga Staniszkis unikała mówienia o swej genealogii? To nie jest tak, że zupełnie unikała. Jej rodzeństwo wspominało, że w domu mało się mówiło o historii rodziny. I to nawet o tak istotnych faktach jak ten, że dziadek był posłem II Rzeczypospolitej. Wiedzieli jedynie, że mają korzenie litewskie, jednak temat ten pozostawał zupełnie wycięty. To zaś ma kilka przyczyn. Przede wszystkim: genealogia rodziny była politycznie niewygodna w realiach PRL-u. Dziadek Jadwigi, Witold Teofil Staniszkis, był posłem endeckim; matka, Maria Rzętkowska-Staniszkis, należała do ONR- -Falangi i była aktywną działaczką skrajnej prawicy przed wojną. Ojciec również działał w środowisku narodowo-radykalnym. Sama Jadwiga zaś, jak podkreślała, odcięła się od tego dziedzictwa – poszła na socjologię, w tym tę z UW, czyli jednego z głównych ośrodków antykomunistycznej lewicy w czasach wczesnego PRL-u. W konsekwencji sama Staniszkis koncentrowała się bardziej na analizie systemów politycznych i społecznych niż na budowaniu rodzinnej legendy. Albo jeszcze inaczej: czasami rzucała różnymi faktami ze swojej historii rodzinnej, czasami przekręconymi, bo potrzebnymi pod jej ogólną meta-tezę, pod argumentacje. Zatem nie jest to raczej dobre źródło dla genealoga, raczej dla historyka idei! Jej pionierska styczność z polityką nastąpiła w Poznaniu A.D. 1956? Na to wygląda. Wspominała po latach, że razem z młodszym bratem obserwowała protest robotników zmierzających pod budynek Urzędu Bezpieczeństwa przy ulicy Kochanowskiego. Leżeli wtedy w krzakach naprzeciwko Uniwersytetu Poznańskiego, podobno dokładnie tam, gdzie później stanął pomnik upamiętniający Czerwiec ‘56. Najważniejsze w tym wspomnieniu jest jednak nie samo uczestnictwo w roli obserwatorki, lecz sposób, w jaki Staniszkis interpretowała tamten moment. Powiedziała, że ani ona, ani robotnicy nie wierzyli, że władza może po prostu strzelać do ludzi. Wspominała też, że wtedy się nie bała, ponieważ emocje musiały zostać przez nią wcześniej nazwane i przemyślane, aby mogła je naprawdę przeżyć… Tu ważny jest w ogóle szerszy kontekst. Rodzina Staniszkis przeniosła się do Poznania po wcześniejszych przeżyciach związanych z wojną, ruinami Gdańska i represjami wobec ojca. Dzieci wychowywały się w atmosferze napięcia i niepewności politycznej. Dlatego wydarzenia poznańskie nie były dla Jadwigi jedynie widowiskiem ulicznym, ale momentem zetknięcia się z realnym konfliktem między władzą a ludem. Jak próbuję argumentować w mojej książce, to doświadczenie tamtych dni miało wpływ na późniejsze zainteresowanie Staniszkis mechanizmami władzy i systemami politycznymi. Jej późniejsze analizy komunizmu, Solidarności czy postkomunizmu opierały się na przekonaniu, że systemy polityczne mają własną logikę działania i własne sprzeczności. Jak było więc możliwe, że władza PRL, mówiąc o równości i demokracji, jednocześnie stosowała przemoc wobec robotników? Staniszkis fascynowało …