Joanna Czeczott Cisza nad stepem. Kazachstan i pamięć o Rosji Czarne, Wołowiec 2025, s. 448, cena 58,90 zł, ISBN 978-83-8396-058-6 Jest to opowieść o Kazachstanie w cieniu Rosji, a konkretniej tej czerwonej, bolszewickiej, komunistycznej. Od wieków ludność stepowego kraju prowadziła koczowniczy tryb życia. Grupy nomadów przemieszczały się, zakładając tymczasowe auły, czyli wspólnoty, na których czele stali bajowie – wybrani przez ogół przywódcy, rodzaj wójtów. Kazachowie hodowali owce, kozy, konie, świnie i wielbłądy. Zwierzęta te dawały pełne utrzymanie wędrownym wspólnotom, wiodącym spokojne życie w zgodzie ze swoimi zwyczajami. Nie zmieniło tego nawet podbicie kraju przez carską Rosję i uczynienie z niego kolonii. Ale do czasu. Po przejęciu władzy przez bolszewików komunizm wkroczył do kraju Kazachów. Tragedia dokonała się stopniowo. Najpierw komisarze przybywali do aułów, przyglądali się, rozmawiali z członkami społeczności plemiennych, siadali razem z bajami do posiłku. Potem wracali, tym razem z urzędowymi nakazami. Jeden z nich wyznaczał w każdej wspólnocie osobną jurtę dla przedstawiciela partii. Komisarz ten przybywał z ZSRR, osadzał się wśród mieszkańców i wygłaszał mowy agitacyjne. Niektórzy z mieszkańców dawali się na nie nabrać, na przykład ci …