5 maja w Pałacu Rzeczypospolitej w Warszawie odbyła się czwarta edycja międzynarodowej konferencji „Literacy for Democracy”. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Fundację Powszechnego Czytania. Konferencja poświęcona była najważniejszym wyzwaniom współczesności – od odporności demokracji, przez rozwój gospodarczy, po funkcjonowanie społeczeństw w erze sztucznej inteligencji. Uczestnicy podkreślali, że czytanie nie jest jedynie kompetencją edukacyjną, lecz fundamentem krytycznego myślenia, zdolności analizy informacji i współpracy społecznej. Jak powiedziała na wstępie Maria Deskur, prezeska Fundacji Powszechnego Czytania: – Traktowanie czegoś jako oczywistości oznacza niedocenianie wartości tej rzeczy z powodu jej powszechności. Nasze społeczeństwa, jak sądzę, już od pewnego czasu traktują kreatywność i umiejętność czytania i pisania jako coś oczywistego. Przestaliśmy podziwiać, jak niesamowitym i życiodajnym zjawiskiem one są – zarówno dla każdego z nas, jak i dla każdego zespołu, kręgu, grupy, rodziny czy społeczeństwa, których jesteśmy częścią. Traktowanie czegoś jako oczywistości jest niebezpieczne. Oznacza to traktowanie cennych zasobów [lub ludzi!] z obojętnością, ponieważ zakładamy, że zawsze będą dostępne. Chciałabym rozpocząć dzisiejszą konferencję od podziękowania wam wszystkim za to, że nie jesteście obojętni na umiejętność czytania i pisania oraz ludzką kreatywność. Są one czymś o wiele bardziej znaczącym niż to, jak nauczono nas o nich myśleć. A przyszłość naprawdę zależy od ludzkiej kreatywności i umiejętności czytania i pisania. Mam nadzieję, że wszyscy zakończymy dzisiejszy dzień z głowami pełnymi nowych pomysłów i inspiracji dotyczących tego, jak kształtować lepszą przyszłość dzięki ludzkiej kreatywności i umiejętności czytania i pisania. W wydarzeniu udział wzięli uznani eksperci z Polski i zagranicy, reprezentujący m.in. instytucje europejskie, organizacje czytelnicze oraz środowiska akademickie, liderów opinii, przedstawicieli świata nauki i biznesu. Program obejmował debaty, wystąpienia i rozmowy, które sprzyjały wzajemnej inspiracji oraz wymianie dobrych praktyk. – Książki kształtują obywateli o krytycznych umysłach, takich, których potrzebuje dziś Europa, by zbliżać do siebie ludzi, tworzyć wspólną przestrzeń. Jesteśmy przekonani, że to podstawowe narzędzie, które daje takie umiejętności, ale widzimy niepokojący trend, jeżeli chodzi o umiejętność czytania i pisania, starając się jednocześnie diagnozować jego źródło i odpowiadać. Musimy podkreślać ludzki element w czytaniu i książkach. Temu właśnie służą odbywające się co roku obchody Europejskiego Dnia Autorów – zaznaczał Georg Hausler, dyrektor ds. Kultury, Kreatywności i Sportu w Komisji Europejskiej. Wspomniane święto organizowane jest od 2023 roku, od ubiegłego roku obchody trwają od 11 listopada do 12 grudnia i są organizowane pod hasłem #ReadForReal, przez międzynarodowe konsorcjum siedmiu organizacji czytelniczych, którego liderem jest Fundacja Powszechnego Czytania. Głównym punktem konferencji była debata nad rolą kompetencji czytelniczych w czasach gwałtownego rozwoju technologii. Eksperci podkreślali, że w obliczu AI, która potrafi imitować ludzką komunikację, to właśnie „ludzkie” umiejętności – krytyczne myślenie, empatia, zdolność budowania relacji – stają się najcenniejszą walutą. Umiejętność czytania buduje nasze mózgi tak, by były innowacyjne, odporne i zdolne do samodzielnego myślenia. To fundament każdego procesu edukacyjnego i narzędzie niezbędne do funkcjonowania w demokratycznym społeczeństwie – zgadzali się specjaliści. Jednym z gości była prof. Dana Suskind z Uniwersytetu Medycznego w Chicago, która zaprezentowała koncepcję „Human Raised” – potrzeby wychowywania ludzi przez ludzi. Zwróciła uwagę na zagrożenia wynikające z tzw. „luki słownej” oraz nadmiernej ekspozycji najmłodszych na ekrany. – Relacja międzyludzka jest niezastąpiona. To właśnie interakcja twarzą w twarz dostarcza precyzyjnego neurobiologicznego pożywienia, którego potrzebuje rozwijający się mózg dziecka. AI może naśladować klucze do naszych „społecznych bram”, ale ostatecznie nie zastąpi fundamentalnej biologicznej konieczności kontaktu z drugim człowiekiem w procesie rozwoju – mówiła w swoim wystąpieniu. Przedstawiciele biznesu podkreślali potencjał sztucznej inteligencji napędzającej rozwój i produktywność, zaznaczając jednocześnie umiejętność skutecznego korzystania z narzędzi AI, które wymaga wysokich kompetencji czytelniczych, rozumienia i krytycznego analizowania tekstów. Zwrócono także uwagę na ekonomiczny wymiar wspierania wczesnego czytelnictwa jako inwestycji w kapitał ludzki, która przynosi realny zwrot. Druga część konferencji skupiała się na znaczeniu architektury mózgu człowieka we wczesnych etapie życia, kiedy kształtuje się aż 85 proc. jego objętości. To fundamentalny proces, który odbywa się w dzieciństwie i oddziałuje na przyszłe, dorosłe życie. Dr Stefania Manetti, …