„Ślachta” nigdy by nie powstała, gdyby nie lektura pewnej książki? O napisaniu książki o swoich rodzinnych stronach myślałem od dawna. „Kajś” Zbigniewa Rokity była swego rodzaju katalizatorem, impulsem, żeby opisać swoją małą ojczyznę. Po jej przeczytaniu uświadomiłem sobie, jak bardzo, w pozornie jednolitej Polsce, historie rodzinne oraz te regionalne różnią się od siebie i że warto je opowiadać. Oś narracji wyznacza genealogiczna podróż w przeszłość genealogiczną autora? Powiedziałbym raczej, że historia rodzinna, ale z naciskiem nie na genealogię, a przekaz ustny, jest tłem, pretekstem do opisania regionu. A moi przodkowie są jednymi z jej bohaterów, którzy pomagają czytelnikowi zrozumieć specyfikę mazowiecko-podlaskiego pogranicza. Pisząc książkę, wyszedłem z założenia, że historie rodzinne same w sobie nie są dla osób postronnych interesujące. Dopiero osadzenie ich w kontekście historycznym, społecznym, politycznym nadaje im wartości poznawczej. Nie jest to więc opis historii mojej rodziny, ale regionu, w którym ta rodzina od pokoleń mieszka. Co wyróżnia mieszkańców podlasko-mazowieckiego pogranicza? Warstwą społeczną, która odcisnęła największy wpływ na specyfikę opisywanego przeze mnie regionu, była drobna szlachta, niezwykle na tych terenach liczna, a nieraz stanowiąca nawet większość mieszkańców określonych okolic. Jej dzieje nie do końca wpisują się w zakorzeniony w naszych głowach podział dawnego polskiego społeczeństwa na panów i chłopów pańszczyźnianych. Szlachta, a nawiązując do tutejszej gwary i tytułu książki jednocześnie – ślachta, od jakichś sześciuset lat gospodarowała tu na swoim, dysponując wolnością osobistą i własnością, ale nie korzystając z pracy poddanych. W wyniku rozbiorów i zmian społecznych XIX wieku jej status uległ degradacji (została w sensie prawnym zrównana z chłopami), przez kolejne pokolenia zachowała jednak własną tożsamość i starała się …