Miniony rok – liczony od poprzedniego artykułu w „Magazynie Literackim KSIĄŻKI” – był zdecydowanie rokiem kontynuacji najważniejszych trendów, nie było WIELKICH WYDARZEŃ. Było za to sporo tych „mniejszych” (co nie oznacza mniej ciekawych!). Być może zresztą za rok w tych mniejszych wydarzeniach odnajdziemy początki czegoś niezwykle ważnego? Zjawiska na scenie książki dla dzieci i młodzieży zebraliśmy więc w niehierarchicznym porządku alfabetycznymi – od „A” do… „Ż”. A – AI Artificial Intelligence – sztuczna inteligencja na razie nie wydaje się być dramatycznie obecna w polskiej książce dla dzieci. Przynajmniej oficjalnie nie odkryto czy nie zadeklarowano tytułów, które byłyby w całości przez nią stworzone. Według Anny Sójki-Leszczyńskiej, dyrektor wydawniczej Papilon/Publicat, „Sztuczna inteligencja okrzepła, korzystamy z niej na co dzień. Na tym etapie nie jest raczej ani taka tajemnicza, ani taka potężna, jak się na początku wydawało. Wydawcy szukają możliwości na uproszczenie i przyspieszenie pewnych działań przy pomocy AI. W sierpniu 2024 roku w UE wszedł w życie Akt o AI, który zaczyna porządkować jej wykorzystanie. Myślę, że jednym z kluczowych rozstrzygnięć dla branży wydawniczej będzie oznaczanie utworów stworzonych przy pomocy lub przez AI. Czy pojawi się kategoria książek generowanych przez AI i w opozycji kategoria książek wolnych od AI? Zobaczymy…”. Także sąsiedzi zza Odry traktują potencjalne zagrożenie poważnie. Staraniem blogerów, autorów, ilustratorów i tłumaczy wystartowała kampania #BuchBrauchtMensch (Książka Potrzebuje Człowieka). Jej celem jest uświadamianie zagrożenia, jakie zastosowanie AI mogłoby przynieść literaturze dla dzieci i młodzieży. W szczególności podnosi się zagadnienie łamania praw autorskich. B – Bolonia Jednym z najważniejszych wydarzeń dla rodzimej ilustracji dziecięcej była w tym roku prezentowana – właśnie w Bolonii – wystawa „Hop, Hug, Hooray! Nowa polska ilustracja książkowa dla dzieci” (20 marca – 15 kwietnia 2025). Impreza jest częścią programu kulturalnego Prezydencji Polski w Radzie Unii Europejskiej. Wernisaż wystawy miał miejsce 30 marca w Teatro Testoni Ragazzi w Bolonii. Wystawa została zorganizowana w ramach projektu Hi! Picture this!, którego kuratorką została Anita Wincencjusz-Patyna. Podczas imprezy prezentowano prace takich autorów jak: Jacek Ambrożewski, Joanna Bartosik, Dominika Czerniak-Chojnacka, Maria Dek, Agata Dudek & Gosia Nowak, Emilia Dziubak, Gosia Herba, Anna Kaźmierak, Klaudia Kozińska, Gosia Kulik, Paweł Mildner, Urszula Palusińska, Justyna Sokołowska, Katarzyna Walentynowicz. Wystawie towarzyszyły warsztaty (Gosi Herby w Salaborsa i Anny Kaźmierak w MAMbo) oraz wystawa indywidualna Pawła Mildnera w galerii Inuit. Wydarzenia odbywały się dzięki współpracy Instytutu Adama Mickiewicza oraz włoskiego Stowarzyszenia Hamelin. Bolonia to także wyróżnienie dla książki „Moko. Najśmieszniejszy klaun na świecie” Pawła Pawlaka i Gérarda Moncomble’a (Nasza Księgarnia). Książka znalazła się wśród 150 książek z całego świata zebranych w The BRAW Amazing Bookshelf. Na targach w Bolonii Marianna Sztyma została włączona do elitarnej prezentacji najciekawszych projektów ilustracyjnych z poprzedniego roku. Bolonia to także uczestnictwo Naszej Księgarni w corocznym Wimpy Kid Summit – wydarzeniu dla wydawców „Dziennika cwaniaczka” z całego świata. Razem z autorem Jeffem Kinneyem polski wydawca świętował sprzedaż 300 mln książek na całym świecie! Także w Polsce jest to nadal jedna z najpopularniejszych serii dla dzieci w wieku 8+! C – Celebryci Prezentując wydarzenia na polskiej scenie książki i literatury dla dzieci, warto wspomnieć także o tym, czego… nie ma! Śledząc informacje z Zachodu (szczególnie z USA!), można mieć wrażenie, że w dziedzinie bestsellerów dla dzieci głównym filarem są książki pisane przez celebrytów. Pisząc pół żartem, pół serio… przeglądając listy najlepiej sprzedających się książek dziecięcych z „The Publishers Weekly”, można mieć wrażenie, że w jakimś momencie kariery każda gwiazda muzyki, sportu, filmu czy postać polityczna czuje się zobowiązana do napisania książki dla najmłodszych (najczęściej obrazkowej). Książki takie stworzyli (często jako współautorzy/współautorki): Madonna, księżna Meghan, Natalie Portman, Serena Williams, Julianne Moore, Bettie Middler, Jake Gyllenhaal(!), Emma Thompson, Matthew McConaughey, Dolly Parton, Jimmy Kimmel, Barack Obama, Jamie Lee Curtis i wielu, wielu innych. W opisywanym roku staraniem wydawnictwa Sonia Draga na ladach polskich księgarni pojawiła się książka obrazkowa Jennifer Aniston (gwiazdy serialu „Przyjaciele”) „Clydeo smakuje życie”. Spośród rodzimych celebrytów na rynku książki dla dzieci kilka lat temu odnalazła się (z sukcesem zresztą!) jedynie Agnieszka Chylińska. Można przypuszczać, że fala celebryckiej książki dla dzieci nas nie ominie. Czekamy na książki obrazkowe przygotowane – na przykład – przez Bogusława Lindę, Pudziana, Kayah czy którąś z Pierwszych Dam! D – Disney Imperium Disneya przez dekady było źródłem licencji książkowych, które zajmowały pierwsze miejsca na listach bestsellerów. W 2023 firma obchodziła swoje setne urodziny w niezbyt optymistycznych nastrojach. Ostatnie dwa lata nie przyniosły poprawy – kilka filmów stało się kasowymi porażkami, szczególnie złe recenzje zebrał wyjątkowo nieudany aktorski remake „Królewny Śnieżki”. Brak kasowych filmów przekłada się na brak nowych licencyjnych książek. Czyżby „Kraina lodu” miała być ostatnim wielkim sukcesem firmy, która przez stulecie była nie tylko fabryką dziecięcych marzeń, ale również dostarczycielem bestsellerów na rynku książki? E – Ekranizacje Żyjemy zanurzeni w kulturze konwergencji mediów – różne media uzupełniają się nawzajem, wspierają i przenikają. Książka, także dziecięca, i tutaj ma swoje miejsce. Wielkie bestsellery oczywistą koleją rzeczy wędrują do innych mediów. Ma swoją wersję filmową Kicia Kocia („Kicia Kocia mówi: Dzień dobry!”), w kinach pojawiły się już filmy z Basią w roli głównej – bohaterką stworzoną przez Zofię Stanecką i Mariannę Oklejak. W końcu kwietnia 2025 do kin dotarł film prezentujący zadziwiające przygody Skarpetek, opisane w bestsellerowej (oraz lekturowej!) powieści Justyny Bednarek. Czytelnicy i widzowie niecierpliwie czekają na pojawienie się na ekranach (dużych i małych) jednego z najpopularniejszych bohaterów książkowych – Pucia. W Bolonii odbyło się wydarzenie poświęcone powstającemu serialowi o przygodach tego bohatera. Marta Galewska-Kustra, autorka, i Paulina Talarska, producentka z EGoFILM, opowiadały międzynarodowej publiczności o tym, jak tworzy się serial na podstawie książek, jak przełożyć ćwiczenia logopedyczne na język filmowy, czy jak radzić sobie z przekładem serii tak mocno zanurzonej w języku polskim na inne języki. Na film o Puciu oczekują czytelnicy nie tylko w Polsce – książki z tej serii ukazały się również na Słowacji, w Czechach, Chorwacji, Hiszpanii, Ukrainie, Słowenii, Niemczech i we Włoszech! F – Festiwale Festiwale, targi i kiermasze książki to specyficzny polski fenomen. Dane Biblioteki Analiz dotyczące kanałów sprzedaży detalicznej mówią, że ok. 6 proc. sprzedaży w Polsce realizowane jest właśnie taką drogą! Zostawmy na boku dyskusję, na ile ten fenomen brutalnie niszczy polskie księgarstwo stacjonarne (mało osób spoza branży zdaje sobie sprawę, że na Zachodzie idea masowej (!) sprzedaży nakładów przez wydawców na targach jest… kompletnie nieznana!). Rynek książki dziecięcej ma tutaj wyjątkowo mocną pozycję. Nie dość, że książki z tego segmentu są zawsze i silnie reprezentowane na imprezach „ogólnych”, to również organizowane są dość licznie wydarzenia sektorowe: YA Festiwal, Mały Koneser – Festiwal Wydawców Książek dla Dzieci i Młodzieży, Grudziądzki Festiwal Literatury dla Dzieci i Młodzieży „Zabajnik”, Międzypokoleniowy Festiwal Literatury Dziecięcej – Ojce i Dziatki, Rabka Festival, Festiwal Literacki „Łączy nas bajka” na Podkarpaciu (żeby wyliczyć te najważniejsze). Rzecz jasna – część z festiwali nie ma bardzo silnego kontekstu merkantylnego i koncentruje się na spotkaniach literackich i innych działaniach promujących czytanie, jednak podczas każdego z nich kwitnie sprzedaż detaliczna. G – Glutologia Adam Mirek i jego „Glutologia” – to zdecydowanie największy dziecięcy przebój ostatniego roku! Książka non fiction opublikowana przez Znak Emotikon, przeznaczona dla dzieci starszych (9–12). Tytuł właściwie mówi wszystko. Wydawca promuje książkę jako… „500 stron nowych ciekawostek i faktów o mikropaskudach, wstrętnych robalach i podstępnych chorobach”. Książka Mirka mieści się w popularnym nurcie określanym jako „edutainment” – podawania poważnej wiedzy za pomocą żartów, dowcipów, komiksów, rebusów. „Glutologia” rozbiła bank – otrzymała tytuł „Bestsellera Empiku” oraz zdobyła popularność wśród użytkowników serwisu Lubimyczytać.pl, którzy wybrali ją jako Książkę Roku 2024 w kategorii „literatura dziecięca”! H – Hokejówki Gdzieś na pograniczu literatury Young Adult (stąd w Alfabecie!) i New Adult pojawił się nowy i nieco chyba zaskakujący trend – tzw. „hokejówki”: obszerny zestaw powieści obyczajowych łączących tematykę miłosną i sportową. Tym, co zaskakuje, jest dyscyplina sportowa, jakby się wydawało niezbyt w Polsce popularna – hokej na lodzie. Powieści takich autorek jak Grace Reilly (Wydawnictwo YaNa), Elle Kennedy (wydawnictwo Zysk i S-ka), Lia Riley (HarperCollins Polska), Julia Popiel (wydawnictwo NieZwykłe) zajmują wysokie miejsca na listach bestsellerów i cieszą się ogromną popularnością wśród czytelniczek. Bohaterami są młodzi ludzie pomiędzy 16. a 20. rokiem życia, związani pasją romantyczną i sportową. Sprężyną akcji często jest napięcie pomiędzy poświęceniem się uczuciu i oddaniem dla sportu. W opisach „hokejówek” często pojawiają się ostrzeżenia, że nie jest to lektura dla czytelników poniżej 16. roku życia! I – „Igrzyska Śmierci” Na półki księgarskie – realne i wirtualne – wrócił jeden z najbardziej znanych cykli dystopijnych dla młodzieży. Piąty tom opowieści Suzanne Collins o uniwersum Panem nosi tytuł „Wschód słońca w dniu dożynek” (Must Read) i podobnie jak poprzednia część – „Ballada ptaków i węży” – stanowi prequel w stosunku do przygód dzielnej łuczniczki Katniss Everdeen opisanych w trzech tomach cyklu. Powieść, poszerzająca wiedzę fanów „Igrzysk” o nową wiedzę o świecie Panem, natychmiast trafiła na wysokie miejsca listy bestsellerów Empiku. J – Jasnowidze Ważnym wydarzeniem było również ogłoszenie wyników organizowanego przez wydawnictwo Dwie Siostry piątej edycji międzynarodowego konkursu ilustratorskiego Jasnowidze. Na konkurs nadesłano 554 „graficzne narracje”. Główną nagrodę międzynarodowego jury otrzymała propozycja włoskiego twórcy Nicolò Venturiego „The Precious Poop” („Cenna kupa”). Nagroda jury wydawnictwa Dwie Siostry przypadła polskiej artystce Aleksandrze Kuśmider za „Osobliwe dzienniki z Pewnej Galaktyki”. „Magazyn Literacki KSIĄŻKI” jest patronem medialnym tego konkursu. K – Kapibara Kapibara (Hydrochoerus) – rodzaj ssaków z podrodziny kapibar (Hydrochoerinae) w obrębie rodziny kawiowatych (Caviidae). Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Środkowej (Panama) i Południowej (Kolumbia, Wenezuela, Gujana, Brazylia, Ekwador, Peru, Boliwia, Paragwaj, Argentyna i Urugwaj). Zwierzę wygląda na gapowate, trochę śpiące, leniwe, wyluzowane, a przede wszystkim odporne na stresy coraz bardziej otaczającej rzeczywistości. Może dlatego na przełomie 2024 i 2025 roku świat książki dziecięcej OSZALAŁ na punkcie tego stworzenia! Ewelina Angielczyk przekonuje nas, że „Wszyscy jesteśmy kapibarami” (Must Read), wcześniej ta sama autorka pytała „Jaką kapibarą jesteś?” (Must Read). Eliza Piotrowska poznaje nas z „Kapibarą Barbarą” (wydawnictwo Agora dla dzieci), z książek Michela Fabbri dowiadujemy się, jak to jest… „Być jak kapibara” oraz jak „Myśl[eć] jak kapibara” (Media Rodzina). Inne książki z tym zwierzakiem związane: „Kapibary” (Tashka) „Kapibara Karolina” (Literia) czy wreszcie „Kapibara terapeuciara” (Ridero). L – Lewis Carroll Lewis Carroll i „Alicja w Krainie Czarów” w nieznanej dotychczas w Polsce wersji. Książka, która bardzo długo czekała na polską premierę. Edycja została pierwotnie opublikowana w 1969 roku, w kolekcjonerskim wydaniu 2700 egzemplarzy, każdy zaopatrzony w autograf artysty. Salvador Dali przygotował 12 kolorowych ilustracji, wykonanych w technice heliograwiury. Prace są raczej owocem zainspirowania klasyczną powieścią Carrolla niż próbą odwzorowania jej akcji. Nowa polska edycja „Alicji…” to jednak nie tylko sztuka Salvadora Dali, ale także nowe tłumaczenie przygotowane przez znaną translatorkę literatury fantasy i science fiction – Paulinę Braiter. Książkę opublikowało wydawnictwo Materia, marka wydawnictwa Nowa Baśń. Ł – Łamigłówki i zagadki logiczne Część z wydawców mówi o nowym, obiecującym zjawisku w książce dla …