„Mam wgląd w wiele mrocznych aspektów życia w Albanii i często jestem krytykowana za to, że mój obraz tego kraju jest zbyt pesymistyczny. Być może gdyby więcej osób opowiadało o tym kraju, wypadkową wielu narracji byłby obraz najbardziej rzetelny. Mój głos jest słyszalny, dlatego czuję podwójną odpowiedzialność, bo nie przedstawiam tylko faktów, ale i moje ich interpretacje” – powiedziała w jednym z wywiadów Małgorzata Rejmer, autorka znakomitego reportażu „Błoto słodsze niż miód”, przedstawiającego obraz Albanii z czasu rządów Envera Hoxhy. Mamy więc to szczęście, że w minionym roku ukazały się dwie interesujące publikacje, które umożliwiają czytelnikom kolejne spojrzenie na „krainę orłów” (tak nazywana jest Albania ze względu na godło – dwugłowego czarnego orła) i uzupełniają obraz nakreślony przez reportażystkę. Lea Ypi jest Albanką, w swojej książce „Wolna. Dzieciństwo i koniec świata w Albanii” (w przekładzie Krzysztofa Środy, Czarne) opisuje swoje młodzieńcze lata w momencie, gdy następuje punkt zwrotny w historii jej kraju, czyli w okresie transformacji ustrojowej. Pierwsze rozdziały przedstawiają socjalistyczną rzeczywistość, w której dorastała Ypi, a wielu odnajdzie w tych relacjach podobieństwa do okresu własnych szczenięcych czasów. To, co się działo po upadku komunizmu tam, okazuje się bliskie naszym polskim doświadczeniom, choć, jak wskazuje autorka kolejnej omawianej publikacji, w Albanii te wszystkie zjawiska były zintensyfikowane. Książka Ypi jest żywym obrazem tego, jak wyglądało przejście od socjalizmu do kapitalizmu. Otrzymujemy więc relacje z pierwszej ręki, choć widziane oczami młodej kobiety. Dochodzą do tego wyjawiane rodzinne tajemnice. Okazuje się, że kiedy …