1. Stan czytelnictwa / Kondycja polskiego czytelnictwa a rola księgarń Każdą rozmowę o ustawie o książce należy zacząć od opisania aktualnego stanu czytelnictwa w Polsce. Jest wstydliwym fakt, że jesteśmy w ogonie Unii Europejskiej i zajmujemy trzecie miejsce od końca w tej „konkurencji”. To mało budujące. Potrzeba bardzo wielu działań, aby ten stan rzeczy zmienić. Niezwykle ważna jest dostępność książki, czyli gęsta sieć księgarń. Od wielu lat notujemy poważny spadek ich liczby i tego procesu bez ustawy o książce nie zatrzymamy. Marzeniem ludzi zajmujących się kulturą jest księgarnia w każdym, nawet najmniejszym mieście i to na głównej ulicy. Wzrost świadomości samorządowców oraz ukrócenie bezsensownych wojen rabatowych to kluczowe warunki uratowania lokalnych księgarń, a w konsekwencji – realna szansa na zwiększenie poziomu czytelnictwa. Nie jestem zwolennikiem dofinansowywania księgarń – należy wdrożyć systemowe rozwiązania wyrównujące szanse rynkowe. Takie narzędzia może zapewnić ustawa o książce. Na tak uporządkowanym rynku księgarze znakomicie sobie poradzą. Przewidywalne zasady konkurencji przywrócą prestiż profesji i staną się impulsem do odbudowy sieci księgarskiej – także tam, gdzie dziś dostęp do literatury jest najbardziej utrudniony. 2. Krótka historia niezależnego księgarstwa / Ewolucja rynku: Od rozkwitu do pierwszych oznak kryzysu Prywatne księgarnie zaczęły pojawiać się w znaczącej liczbie po 1989 roku. W tamtym czasie jedynym dystrybutorem była Składnica Księgarska – to tam zdobywało się książki, z każdym zamówieniem trzeba było wówczas jeździć do Warszawy. Mimo wielu trudności następował dynamiczny rozwój prywatnego sektora: powstawały nowe inicjatywy, a księgarnie Domu Książki poddawano procesom prywatyzacji (z różnym skutkiem). W wielu miastach i miasteczkach otwierano nowe punkty sprzedaży, które z roku na rok były ładniejsze i miały coraz lepszą ofertę. Księgarnie te, dzięki ciężkiej, ale wydajnej pracy, z sukcesem zaopatrywały biblioteki i sprzedawały podręczniki. Z czasem nastąpił też postęp w obszarze dystrybucji. Pojawiły się jednak pierwsze zjawiska, które zapoczątkowały kryzys księgarstwa: – Wydawcy podręczników (prekursorem były Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne) rozpoczęli sprzedaż bezpośrednią do szkół, co często wiązało się z kontrowersyjnymi systemami premiowania nauczycieli; – Do boju o książki ruszyły markety i sklepy wielkopowierzchniowe. Wykorzystując wzorce z innych krajów, wynegocjowały u wydawców rabaty nieosiągalne dla tradycyjnych księgarń; – Tą samą drogą poszli dystrybutorzy – uzyskali od wydawców wysokie upusty (nieporównywalne w stosunku do otrzymywanych przez księgarnie). To im pozwoliło oferować bibliotekom zakupy w cenach niemożliwych do realizacji przez mniejsze podmioty; – Decyzją rządu darmowe podręczniki trafiły bezpośrednio do szkół. Choć …