Rok 1955, redakcja „Szpilek”. Młodszym wyjaśniam, że to czołowy tygodnik satyryczny minionej (słusznie) epoki. Do redakcji wchodzi pies i prosi Jerzego Zarubę z okazji tygodnia dobroci dla zwierząt, aby go nie rysowano jako Czang Kai Szeka. Rozbawiła mnie setnie ta anegdotka przytoczona w ostatniej gawędziarskiej opowieści Antoniego Kroha „To jest zjawisko, i nie ma na to rady” (Iskry, 2022). Nie zamierzam historyjki tłumaczyć, napomknąłem tylko, czym były ongiś „Szpilki”. Kim był Jerzy Zaruba oraz Czang Kai Szek – nie wyjaśniam, proszę sprawdzać, jeśli wola. Na tom Kroha rzuciłem się z wielkim łakomstwem, gdyż od czasu jego „Sklepu potrzeb kulturalnych” czytam wszystko, co zechce ofiarować publiczności literackiej etnograf, muzealnik, przewodnik po wielu bliskich mojemu sercu okolicach, znawca gór polskich, słowackich i czeskich, miłośnik dawności, tłumacz Szwejka i w ogóle postać z wysokiej skalnej półki. Kolejne książki nietuzinkowego autora odsłaniają w trybie lekkiej gawędy pogranicza kultur trzech narodów, czyli dotyczą współistnienia Polaków, Słowaków i Czechów, eksponując od niechcenia (za „od niechceniem” stoi ciężka praca!) bynajmniej nie papierowe czy rutynowo turystycznie oblatywane strzępki ludzkich historii albo geograficzne samograje. Nie w tym jednak upatruję największą wartość kolejnych opowieści. Ujmuje mnie tryb emocjonalnego i intelektualnego postrzegania zmieszanych ze sobą losów ludzkich. W dodatku Kroh przywołuje moich dobrych znajomych i przyjaciół z różnych faz życia. Istnieje jakby ten sam duchowy rytm, który dotyczy osób z różnych pokoleń (jestem od pana Antoniego o dekadę młodszy), ta sama formacyjna jedność spajająca sceptycyzm, dystans, życzliwość i ta sama ciekawość, by węszyć, jak toczy się nasza egzystencyjka. W pewnym fragmencie książki Kroh wyznaje, że przez całe życie szukał dziury w całym, co mu rzetelnie odradzano i że dobrze na tym wyszedł. Staram się …