A może nie jest przypadkiem, że ten akurat kawałek piszę po werdykcie naszej Nike i – w mowie o wolności Ingi Iwasiów – podkreślonej mocy pojedynczego człowieka? Bo oto w mojej głowie – pewnie pod wpływem ostatnich czytań – narastają wątpliwości wobec tego złudzenia. Fakt, superbohaterowie zaludniali literaturę od wieków, zawsze jednak pisarze konstruowali jakieś protezy, by tę moc uzasadnić: a to skoligaceniem z bogami, a to z demonami, a to wyposażając w magiczne durandale czy szybkobieżne miotły. Tymczasem fryzjerka męska Wera z powieści Rudzkiej ma za narzędzie tylko swój język, uwalniający nagromadzony w niej gniew i bunt… Tak, ale czy bez złudzeń człowiek w ogóle mógłby żyć, a bez marzeń zmieniać rzeczywistość? Czy ich brak nie odebrałby połowy napędu literaturze i całej sztuce? Dziś chcę rozwinąć ten temat, interpretując niewielką powieść polskiej debiutantki Aleksandry Tarnowskiej 1 i nieco większą Roberta Walsera 2, przeżywającego swój renesans szwajcarskiego pisarza, tworzącego na początku i w pierwszej połowie XX wieku, a opublikowanego w Polsce dopiero w 1972 roku. O ile tę drugą, „Człowieka do wszystkiego”, można by potraktować jako przykład uzasadniający polemikę bez zabiegów specjalnych, o tyle z „Wniebogłosem” rzecz jest bardziej skomplikowana. Mamy wprawdzie do czynienia z tekstem, który daje się łatwo wpisać w kwitnący w PRL-u nurt powieści chłopskiej, pokazującej człowieka jako część natury, podlegającego jej prawom, zrośniętego z ziemią, pokornego, nawet jeśli ożywianego incydentalnie choćby tylko duchem przekory. Główny bohater Tarnowskiej – Rysiek, dwunastoletni chłopak, w naturę wtopiony jest już jednak znacznie mniej (jest synem grabarza, a o związkach z ziemią niewiele się dowiadujemy). Czuje zew artysty, a podsycają go impulsy czerpane z podglebia własnej kultury, chciałby grać i śpiewać, najchętniej w świeckiej kapeli; służyłby więc lokalnej społeczności dzięki talentowi, czyli temu, co wyróżnia, indywidualizuje. Joseph, bohater Walsera, człowiek dorosły i wykształcony, ma znacznie mniejsze ambicje. Zatrudnia się u bogacza, który potrzebuje asystenta; pomocnika w sprawach wszelakich, …