Tak musiała wyglądać arka Noego – przyszło na myśl Irenie Lamprycht stojącej w porcie w Krasnowodzku wśród tłumu Polaków oczekujących na wejście na statek, który ma zabrać ich z sowieckiego piekła do raju. Na tę ogromną operację logistyczną zgodę wyraził sam Stalin. Łącznie między marcem a wrześniem 1942 roku z Rosji do Iranu parowcami przez Morze Kaspijskie dotrze około 120 tys. osób, w tym 75 tys. wojskowych z nowopowstałej w ZSRS Armii Polskiej dowodzonej przez gen. Andersa. Wśród nich był także mój dziadek, który wraz z innymi towarzyszami broni po odpowiednim przeszkoleniu w Iraku został następnie przerzucony do Włoch, gdzie wziął udział w ciężkich walkach o Monte Cassino, a potem w bitwie o Bolonię.

Katarzyna Rodacka w swojej debiutanckiej książce skupiła się na polskich cywilach, którym udało się także ewakuować z ZSRR. Składała puzzle z różnych historii osób, które przeszły drogę przez mękę i wsiadły na statki płynące do portu w Pahlawi. Jedną z nich była Helena Stelmach, dziewczynka wówczas ośmioletnia. Przez Irańczyków została przyjęta, jak i inni tułacze z Polski, z otwartymi ramionami. Choć liczba przybyszów zaskoczyła tamtejsze służby. Jak wynika z relacji uczestników opisywanych wydarzeń, wszystko jednak, ze wsparciem finansowym Brytyjczyków, udało się sprawnie zorganizować. Działały obozy cywilne, był zapewniony wikt, opierunek, pomoc medyczna, dorośli mogli podjąć pracę, dzieci – naukę. Oczywiście obowiązywały pewne zasady, których należało przestrzegać. Z czasem polska ludność przystosowała się do tamtejszego życia. Helena i jej matka postanowiły pozostać na stałe w Iranie, który stał się dla nich bezpieczną przystanią. Helena zmarła 28 kwietnia 2017 roku w Teheranie w wieku 86 lat jako ostatnia tamtejsza imigrantka z Polski, pamiętająca II wojnę światową. To jej wspomnienia, które przetłumaczyła Katarzyna Rodacka, stały się jednym z przyczynków do powstania tej książki. Drugim była historia rodzinna, wuj autorki też przebywał w Iranie, jako kilkulatek, stamtąd trafił do Wielkiej Brytanii. Dla wielu polskich uchodźców Irak był tylko przystankiem na drodze do dalszych miejsc – Afryki, Indii czy właśnie Wielkiej Brytanii.

Autorka z wielką wnikliwością opisuje burzliwe dzieje Polaków, którzy opuszczali Związek Radziecki w poszukiwaniu wolności. Odtwarzając mozaiki losów swoich bohaterów, opiera się na licznych źródłach, w tym przede wszystkim wspomnieniach świadków epoki, o czym świadczy bogata bibliografia. Nie są to jednak suche fakty, opowieściom towarzyszą bowiem ogromne emocje, związane chociażby z utratą bliskich, domu, pamiątek – i koniecznością ułożenia sobie życia na nowo.

[buybox-widget category=”book” ean=”9788324064434″/]