Ponad 200 zniszczonych bibliotek, 400 uszkodzonych i prawie 200 mln książek utraconych na zawsze z zasobów bibliotecznych kraju – to liczby podane przez ukraińskie Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej. Ale to szacunki przybliżone, a rzeczywista liczba strat może być znacznie wyższa. I nie są to wcale przypadkowe ofiary agresji Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy. Dziedzictwo kulturowe tego kraju jest jednym z celów ataków. W relacjach świadków pojawiają się obrazy rozstrzelanych książek – fizycznie zniszczonych przez serię pocisków. W ten sposób agresorzy pokazują swoją wyższość, chcą zniszczyć kulturę, upokorzyć naród. Znamy to także z naszej historii: Niemcy w czasie II wojny światowej brutalnie traktowali książki, celowo niszczyli polskie biblioteki, rabowali wartościowe księgozbiory.
Ceniony brytyjski historyk, współautor (wraz z Arthurem der Weduwenem) świetnie przyjętej w Polsce książki „Biblioteki. Krucha historia”, będącej fascynującą podróżą przez dzieje bibliotek, tym razem analizuje rolę książek i czytania w czasach wojen XX wieku – zarówno jako narzędzi walki i propagandy, jak i formy tarczy informacyjnej, źródła pocieszenia i edukacji. Skupia się głównie na Europie i Stanach Zjednoczonych, wątek książek w konfliktach pozaeuropejskich (np. w Azji) jest obecny marginalnie. Wiele miejsca poświęca Polsce, wskazując, że w naszym kraju twórczość literacka była systematycznie niszczona.
Książki i przemysł wydawniczy są głęboko zakorzenione w historii wojen – wskazuje autor. Z jednej strony padają ofiarą konfliktów, są atakowane ze względu na swój ładunek intelektualny, Pettegree opisuje przypadki niszczenia i grabieży księgozbiorów i bibliotek, ale też wiele miejsca poświęca temu, jak książki się chroni albo w jaki sposób trafiają na front.
Omawia, jak różnego rodzaju publikacje były wykorzystywane podczas konfliktów – od podręczników wojskowych, przez pozycje propagandowe, po formy wsparcia emocjonalnego dla żołnierzy i jeńców wojennych.
Monumentalna, niezwykle oryginalna publikacja prowadzi czytelnika przez ponad sto lat historii – od I wojny światowej aż do inwazji Rosji na Ukrainę – pokazując zależności między drukiem a wojną, jak słowo drukowane kształtowało postrzeganie wojen przez ludzi oraz jak same konflikty wpływały na sposób tworzenia literatury, jej dystrybucji i cenzurowania. Autor kieruje uwagę na zwykłych czytelników, bibliotekarzy, wydawców, żołnierzy z książką w plecaku i propagandzistów z piórem w ręku.
Lektura obowiązkowa dla każdego, kto interesuje się historią wojny, historią kultury i historią książki. To opowieść o sile słowa pisanego w najciemniejszych momentach dziejów. „Druk oraz idee, które dzięki niemu utrwalono, przeżyją nas wszystkich” – puentuje autor.
[buybox-widget category=”book” ean=”9788367709477″/]
