Jarosław Iwaszkiewicz w „Podróżach do Włoch” zabiera czytelnika w wyprawę, która daleka jest od przewodnikowej relacji turysty. To zbiór esejów, szkiców i notatek, w których podróż staje się pretekstem do rozważań o sztuce, historii i samym sobie. Dla Iwaszkiewicza Włochy to nie tylko kraj malowniczych pejzaży i wielkich zabytków, ale także przestrzeń duchowa – miejsce, w którym cywilizacja europejska osiągnęła swój szczyt i w którym autor odnajduje źródła własnej wrażliwości.
Pisząc o Rzymie, Florencji czy Neapolu, Iwaszkiewicz nigdy nie zatrzymuje się na powierzchni. Każde miasto jest dla niego opowieścią o minionych epokach, o ludziach, którzy je tworzyli, i o sztuce, która nadała im nieśmiertelność. Jego opisy są zmysłowe, pełne barw, zapachów, gry światła. Czytelnik niemal czuje włoskie słońce, widzi cienie rzucane na mury starych kościołów, słyszy gwar ulic. Ale pod tymi obrazami kryje się zawsze głębszy ton melancholii – świadomość przemijania, nieuchronnego końca wszystkiego, co piękne.
Iwaszkiewicz ma dar obserwacji i zdolność, by najdrobniejszy szczegół uczynić punktem wyjścia do refleksji. Patrząc na stare freski, zauważa nie tylko ich kunszt, ale także kruchość dzieła ludzkich rąk. Zwiedzając wille i pałace, snuje opowieści o ludziach, którzy w nich mieszkali i których dawno już nie ma. W ten sposób tworzy portret Włoch jako krainy, gdzie przeszłość jest stale obecna i gdzie każdy krok przypomina o wielkości i upadku. Ten zbiór szkiców ma w sobie coś bardzo osobistego – Iwaszkiewicz mówi w nich również o sobie, choć często między wierszami. Wspomina o młodości, o dawnych podróżach, o tym, co z nich zostało. Włochy są dla niego zwierciadłem, w którym przegląda się jego własna starość, przemijanie, tęsknota za czasem, gdy wszystko było jeszcze możliwe.
Język tych zapisków jest elegancki, staranny, chwilami poetycki. Nie ma w nim pospiesznych wrażeń – każde zdanie jest przemyślane, nasycone erudycją, a jednocześnie dostępne dla czytelnika. To ogromna zaleta tej prozy – jest wyrafinowana, ale nie hermetyczna. Autor nie poucza, lecz zaprasza do wspólnej wędrówki.
„Podróże do Włoch” są także świadectwem epoki – czytając je, mamy wrażenie, że wędrujemy z kimś, kto patrzył na Włochy jeszcze przed masową turystyką, przed zalewem pamiątkarskiego kiczu. Iwaszkiewicz podchodzi do włoskiej kultury z szacunkiem, ale i z pewną nostalgią – widzi, jak nowoczesność wkracza w dawne mury, jak sacrum staje się dekoracją.
Nie jest to książka do przeczytania jednym tchem – wymaga spokoju, zatrzymania się, spojrzenia w głąb. Dla czytelnika, który szuka w literaturze nie tylko faktów, ale i klimatu, „Podróże do Włoch” mogą stać się podróżą w sensie najgłębszym – podróżą w głąb kultury, pamięci i samego siebie. To lektura dla tych, którzy wierzą, że podróż to nie tylko przemieszczanie się w przestrzeni, ale także spotkanie z czasem i z własną wyobraźnią. Dla Iwaszkiewicza Włochy to nie martwe muzeum, lecz żywa, pulsująca opowieść o człowieku i jego marzeniu, by trwać mimo upływu czasu.
Austeria przygotowała to przepiękne wydanie. Świetny papier, cztery wkładki z reprodukcjami zdjęć z tamtych czasów, a zaokrąglone rogi książki pozwolą nam zabrać Iwaszkiewicza do walizki podróżnej. Do Włoch i nie tylko…
