4 września minie rok od otwarcia Metroteki – pierwszej w Polsce biblioteki działającej na stacji metra. Nowoczesna filia Biblioteki Publicznej w Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy w podziemiach stacji Kondratowicza w ciągu pierwszego roku stała się nie tylko miejscem spotkań z książką, ale też jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów dzielnicy i wyjątkową wizytówką nowoczesnej Warszawy.

Mówiły o niej media na czterech kontynentach, trafiła do przewodników turystycznych i zdobyła szereg nagród – a przede wszystkim przekonała tysiące warszawiaków, że książka może być naturalnym elementem codziennej drogi do pracy i szkoły.

Zainteresowanie Metroteką od początku było ogromne. Już w dniu otwarcia czytelnicy wypożyczyli blisko 400 książek. W pierwszym miesiącu placówkę odwiedziło niemal 5 tysięcy osób, liczba wypożyczeń przekroczyła 3 500, a do biblioteki zapisało się 748 nowych czytelników.

Po pierwszym roku działalności wyniki są jeszcze bardziej imponujące:
■ blisko 38 000 wypożyczeń — średnio 120-150 książek dziennie
■ ponad 2 200 nowych (zapisów) czytelników — od dzieci po seniorów; dla wielu to pierwsza wizyta w bibliotece od lat
■ blisko 7 000 czytelników korzystających z Metroteki
■ ponad 25 000 odwiedzających — turyści, uczniowie, studenci, wycieczkowicze, bibliotekarze z całej Polski i z zagranicy, miłośnicy architektury, fotografowie
■ ok. 2 500 publikacji w mediach
■ 150 mkw. — tyle wystarczyło, by stworzyć miejsce znane na całym świecie.

– Wraz z Metroteką popularyzujemy trend: książka zamiast smartfona. Skala zainteresowania i tempo, w jakim Metroteka zdobyła popularność, zdecydowanie przerosły nasze oczekiwania – mówi Grażyna Strzelczak-Batkowska, dyrektorka Biblioteki Publicznej w Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy.

Otwarcie biblioteki w metrze odbiło się echem daleko poza granicami Polski. Informacje o Metrotece dotarły do odbiorców w wielu krajach Europy oraz w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Indiach, Korei Południowej, Pakistanie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Nowej Zelandii. Placówka stała się także zjawiskiem viralowym w mediach społecznościowych, gdzie pojedyncze materiały docierały do tysięcy odbiorców w ciągu kilku dni.

Metroteka trafiła do polskich i zagranicznych przewodników turystycznych, a Warszawa dołączyła do grona światowych metropolii rozwijających ideę bibliotek w przestrzeni metra.

– Jesteśmy wdzięczni mediom – dzięki nim wspólnie promowaliśmy kulturę czytelnictwa, a przełożyło się to na konkretne wzrosty statystyk wypożyczeń — dodaje Grażyna Strzelczak-Batkowska.

Projekt przygotowany przez pracownię GK-Atelier Grzegorza Kłody to pierwsza w Polsce realizacja w całości utrzymana w stylistyce mebli parametrycznych. Falująca, futurystyczna zabudowa sprawia, że wnętrze przypomina statek kosmiczny ukryty w podziemiach miasta. Efekt wizualny idzie tu w parze z funkcjonalnością – każdy element przestrzeni ma swoje zadanie.

Jedną z charakterystycznych atrakcji Metroteki jest hydroponiczna instalacja edukacyjna – bezglebowa uprawa roślin. Bazylia i inne pachnące zioła oraz delikatny szum wody tworzą w podziemnej przestrzeni metra atmosferę spokoju i harmonii. To jednak nie tylko efekt wizualny. Prowadzone są tu warsztaty ekologiczne dla dzieci, młodzieży i dorosłych, a biblioteka konsekwentnie promuje ekopublikacje – literaturę poświęconą klimatowi, przyrodzie i zrównoważonemu stylowi życia. Hydroponika, uznawana dziś za jeden z kluczowych kierunków rozwoju rolnictwa miejskiego i zrównoważonych systemów żywnościowych, pozwala użytkownikom Metroteki w praktyce zetknąć się z rozwiązaniami, które w najbliższych latach mogą odgrywać coraz większą rolę w funkcjonowaniu miast.

Metroteka od początku miała odpowiadać na potrzeby współczesnych czytelników – mobilnych, zabieganych, przyzwyczajonych do intuicyjnych technologii. Do ich dyspozycji jest system RFID usprawniający obsługę zbiorów, stanowisko self-check umożliwiające samodzielne wypożyczanie i zwrot książek oraz duży interaktywny monitor multimedialny, służący zarówno do przeglądania katalogu, jak i do organizacji wydarzeń kulturalno-edukacyjnych. Ofertę uzupełnia całodobowy, naziemny książkomat przy Urzędzie Dzielnicy Targówek. Dzięki temu Metroteka jest dostępna o każdej porze, każdego dnia – także wtedy, gdy tradycyjne placówki są już zamknięte.

Metroteka łączy funkcje biblioteki, czytelni, miejsca pracy i przestrzeni relaksu – i właśnie ta wielofunkcyjność sprawia, że wraca się tu regularnie. I co istotne – przestrzeń jest w pełni dostępna dla osób z niepełnosprawnościami.

Biblioteka nieprzerwanie przyciąga także gości z zewnątrz. Odbywają się tu wizyty studyjne delegacji zagranicznych – bibliotekarzy, samorządowców i projektantów, którzy chcą zobaczyć polskie rozwiązanie na własne oczy. Metroteka jest stałym punktem na trasie fotografów realizujących sesje zdjęciowe oraz twórców internetowych: freelancerów, youtuberów i autorów materiałów o architekturze i designie. Ważną rolę odgrywają również wolontariusze, którzy angażują się w działania promujące czytelnictwo i współtworzą program biblioteki.

Metroteka to tętniące życiem centrum wydarzeń: spotkania autorskie, koncerty, warsztaty oraz działania edukacyjne i kulturalne.

W pierwszym roku gościli tu m.in. Krzysztof Zanussi, Katarzyna Puzyńska, Wojciech Waglewski i Mateusz Pospieszalski, Paweł Sołtys, Mark Brzeziński, Eliza Piotrowska, Ewa Kassala, Łukasz Modelski, Wanda Czarnota, Olga Leonowicz, Agnieszka Kazała i Anna M. Brengos, a także młode pisarki: Maja Kołodziejczyk, Agnieszka Kulbat i Adrianna Szymańska-Zacheja. I to właśnie w Metrotece odbyła się inauguracja Ogólnopolskiej Nocy Bibliotek, transmitowana w internecie.

Pierwszy rok działalności przyniósł Metrotece nagrody, nominacje i wyróżnienia:
■ Nagroda Nadzwyczajna Magna Laurea
■ Certyfikat Innowacji w konkursie „Samorządowy Diament Innowacji”
■ Certyfikat „Miejsce Przyjazne Seniorom”
■ Finałowa piątka Property Design Awards 2026
■ Nominacja na Miejsce Roku w plebiscycie Warszawiaki 2025 oraz w plebiscycie Stołki „Gazety Wyborczej”
■ Finał ogólnopolskiego konkursu „Modernizacja Roku & Budowa XXI w.”

– Metroteka to dowód na to, że biblioteka może być jednocześnie nowoczesna, dostępna i atrakcyjna wizualnie. Jesteśmy niezwykle dumni, że dołączyliśmy do grona światowych metropolii, które z powodzeniem rozwijają ideę bibliotek w przestrzeni metra. Metroteka inspiruje, zmienia nawyki czytelnicze i pokazuje, że książka może być naturalnym elementem codzienności mieszkańców. To prawdziwa redefinicja roli współczesnej biblioteki — podkreśla Grażyna Strzelczak-Batkowska.

Metroteka jest efektem współpracy Biblioteki Publicznej na Targówku z Radą oraz Zarządem Miasta st. Warszawy, Dzielnicy Targówek i Metra Warszawskiego. Projekt aranżacji stworzyła pracownia Grzegorza Kłody GK-Atelier.