Białoruskie i polskie środowiska literackie – osoby piszące, tłumaczące, wydające, recenzujące i czytające – spotkają się na święcie literatury białoruskiej w Gdańsku. Kluczowym elementem programu jest gala wręczenia Nagrody im. Jerzego Giedroycia, najważniejszej niezależnej nagrody literackiej Białorusi.

Na 6 i 7 listopada rozpisano bogaty program wydarzeń towarzyszących, odbędą m.in. spotkania z autorkami i autorami, dyskusje, targi książki i rozmowy. Będzie mowa o nowej prozie białoruskiej, przekładzie i wydawaniu książek, głosach kobiet piszących, życiu i twórczości na emigracji, a także o tym, jak literatura białoruska rozwija się poza granicami ojczyzny.

Nagroda im. Jerzego Giedroycia to najważniejsza niezależna nagroda literacka Białorusi, przyznawana od 2012 roku. Jury wybiera trzy najlepsze książki prozatorskie lub dokumentalne wydane w 2025 roku. Wyniki konkursu zostaną ogłoszone na chwilę przed ceremonią wręczenia nagród – 7 listopada  w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku.

Białoruska nagroda nosi imię Jerzego Giedroycia nie tylko dlatego, że jej patron urodził się w Mińsku. Jerzy Giedroyc, zwany Redaktorem, wzór intelektualnej odwagi, twórca powojennej Europy – nieustannie przypominał o wspólnych lekcjach jedności i dobrosąsiedztwa, które sięgają czasów wspólnoty Rzeczypospolitej i Wielkiego Księstwa.

W sposób niezwykle odważny, jak na swoje czasy, Jerzy Giedroyc wzywał Polaków, aby z godnością przyjęli utratę Wilna, Grodna i Lwowa, aby uznali i wsparli niepodległość Litwinów, Białorusinów i Ukraińców, wierząc, że jest to kluczowy warunek dla niezależności samej Polski. Jego emigracyjne czasopismo „Kultura” podkreślało, że niezależna Polska nie jest możliwa bez wolnej Białorusi, a „bez polskiego wsparcia białoruskie dążenia do niezależności nie mają szans powodzenia”.

Na rok przed śmiercią Jerzy Giedroyc przekonywał Czesława Miłosza i Wisławę Szymborską o konieczności nominowania Wasyla Bykowa do Literackiej Nagrody Nobla: „Przyznanie tej nagrody białoruskiemu pisarzowi byłoby, bez przesady, rewolucją na Białorusi”. Nie udało się, ale były szczere intencje i konkretne kroki w kolejnej próbie pomocy białoruskiemu narodowi, krajowi, w którym urodził się Jerzy Giedroyc.

W Białorusi jest to pamiętane i z godnością honorowane.

Z okazji 120. rocznicy urodzin Jerzego Giedroycia Senat RP ustanowił go patronem 2026 roku. To okazja do przypomnienia dorobku twórcy i wieloletniego redaktora paryskiej „Kultury” oraz jego znaczenia dla polskiej myśli o wolności, niepodległości i przyszłości Europy. Szczególne miejsce w jego dziedzictwie zajmuje przekonanie o znaczeniu niezależności i dobrosąsiedzkich relacji Polski z Litwą, Ukrainą i Białorusią. Właśnie dlatego postać Giedroycia pozostaje ważnym punktem odniesienia także dla polsko-białoruskiego dialogu kulturalnego.

Wydarzenie jest otwarte dla publiczności, wiele pozycji będzie realizowanych dwujęzycznie.

organizatorzy nagrody:  Białoruski PEN i Międzynarodowy Związek Pisarzy Białoruskich

PROGRAM

06/11/2026 piątek
Filia Gdańska Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej, ul. Mariacka 42

18.00–19.30
Pogranicze spotkań | wieczór autorski z poetą i wydawcą Dzmitryjem Strocaŭem
Zaplanowano czytanie wierszy i przekładów, ale i rozmowę – o pamięci i emigracji, o Mińsku, który nadal żyje we wspomnieniach, o tym, co trzeba zostawić, a co zabrać ze sobą, o literaturze i pracy wydawniczej poza granicami kraju. Do spotkania dołączą Justyna Czechowska, Daria Bałabai i Andrej Chadanovič, którego przekład książki Iryny Szuwałowej „Rzeczy, których można się trzymać” właśnie ukazał się w wydawnictwie hochroth Minsk, prowadzonym przez Dzmitryja Strocaŭa.

7/11/2026 sobota
Europejskie Centrum Solidarności, Plac Solidarności 1

12.00, 13.00, 14.00
Językowi partyzanci | film dokumentalny
Co można poświęcić, by ocalić swój język przed zniknięciem? Reżyserka Taciana Haŭrylčyk przedstawia historię aktywistów i aktywistek, którzy od ponad dziesięciu lat walczą o obecność języka białoruskiego w przestrzeni publicznej.
mediateka (1 piętro)
film w języku białoruskim z angielskimi napisami

12.00–20.30
Targi białoruskich і polskich książek
Literatura białoruska, jak i polska, w tym książki finalistki Nagrody Giedroycia z tego roku oraz białoruskie książki w polskim przekładzie będzie można obejrzeć i nabyć.
ogród zimowy (parter)

12.00–20.30
Tutejszy zen | wystawa grafik Artura Vakaraŭa z poetyckimi objaśnieniami Sabiny Bryło
Prawdziwy zen ukryty w prostych białoruskich słowach i nieoczywistych wizualnych metaforach. Splatają się w nich emocjonalność wschodniej kaligrafii i tamtejsze znaczenia. Odpowiedzi na wizualne zagadki zostały zaszyfrowane w formie wierszy specjalnie napisanych przez Sabinę Bryło i Artura Vakaraŭa.
ECS, ogród zimowy (parter)

12.00–12.50
Czy AI potrafi przeklinać po białorusku? | interaktywne zajęcia z Mova Nanova
Rozmowa o jednej z najbardziej żywych, emocjonalnych i nieformalnych części języka białoruskiego – przekleństwach i klątwach. Prowadzący przyjrzą się ludowym wyrażeniom, sięgną do literatury białoruskiej, a szczególną uwagę poświęcą „Vušackamu słowazboru” Ryhora Baradulina. Nie zabraknie również współczesnych wyrażeń i przekleństw, w tym tych tworzonych przez sztuczną inteligencję.
Czy sztuczna inteligencja potrafi przeklinać po białorusku? A wy?
moderacja Emilija Haŭrus | działaczka społeczna, popularyzatorka języka białoruskiego, blogerka
Alaksiej AjCiBarada Kartynnik | programista, bloger, badacz sztucznej inteligencji
biblioteka (1 piętro)
spotkanie w języku białoruskim

13.00–13.50
Warsztat tłumaczeniowy dla wszystkich! | zajęcia interaktywne

Zajrzyjcie do kuchni przekładu literackiego, spróbujcie swoich sił, zobaczcie tekst z nowej perspektywy, zdobądźcie praktyczne wskazówki i poznajcie osoby, dla których tłumaczenie jest sposobem tworzenia i podtrzymywania białoruskiej przestrzeni kulturowej.

Jak przetłumaczyć tekst tak, aby zabrzmiał po białorusku, a jednocześnie nie stracił głosu autora? Jak radzić sobie z „fałszywymi przyjaciółmi tłumacza” i pułapkami językowymi oraz unikać typowych błędów?
moderacja

Andrej Chadanovič | poeta, tłumacz, literaturoznawca
Joanna Bernatowicz | tłumaczka i literaturoznawczyni
ECS, biblioteka (1 piętro)
spotkanie w języku białoruskim

14.00–15.00
Czego chcą pisarki? Kobiety w literaturze | dyskusja

Rozmowa będzie dotyczyć kobiecego doświadczenia w literaturze – od samego aktu pisania po to, co dzieje się z tekstem, kiedy zostaje już napisany. Co znaczy być pisarką dzisiaj i czego same kobiety chcą od literatury? Pisać to, co się chce, i nie tłumaczyć, dlaczego? Być słyszaną i czytaną? Publikować, otrzymywać nagrody i wejść do kanonu literatury? Czy istnieją szczególne oczekiwania wobec pisarek i tematów, o których „powinny” pisać?
moderacja: toni lašden, poet:ka, pisar:ka i aktywist:ka
goście
Hanna Jankuta, pisarka, tłumaczka i redaktorka
Taciana Niadbaj, przewodnicząca Białoruskiego PEN i wydawczyni
Lera Vałkahonava, poetka i autorka debiutanckiego tomu
Valancina Andrejeva, wydawczyni

ECS, biblioteka (1 piętro)
spotkanie w języku białoruskim z tłumaczeniem na język polski
transmisja online

15.00–15.30
Tutejszy zen z Arturem Vakaraŭem | wystawa i kawa
Zwiedzanie wystawy i rozmowa z artystą przy filiżance kawy
ogród zimowy (parter)
spotkanie w języku białoruskim z tłumaczeniem na język polski

15.30–16.05
„Ziemie chłodne”: metafizyka bagna | spotkanie autorskie

Alaksandr Karnaŭch to białoruski pisarz mieszkający w Turynie, finalista Nagrody Literackiej im. Jerzego Giedroycia 2026. Z wykształcenia jest fizykiem, pracował w marketingu, reklamie i PR, a swoją debiutancką powieść napisał już we Włoszech. „Ziemie chłodne” wyrastają z wrażeń z podróży po Białorusi, a w szczególności po Jelniańskich bagnach, które stały się pierwowzorem miejsca akcji powieści. To mistyczny kryminał i thriller, w którym splatają się białoruskie bagna i folklor, zapomniane języki, szyfry, miłość oraz poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o to, co kryje się za widzialną rzeczywistością. Sam chłód w powieści jest nie tylko fizyczny, lecz także stanowi metaforę wewnętrznego stanu dzisiejszej Białorusi.

moderacja: Joanna Bernatowicz | polska tłumaczka, literaturoznawczyni, członkini jury Nagrody im. Jerzego Giedroycia 2026
biblioteka (1 piętro)
spotkanie w języku białoruskim z tłumaczeniem na język polski
transmisja online

16.05–16.20
Sesja autografów z Alaksandrem Karnaŭchem
ogród zimowy (parter)

16.20–16.55
Odnaleźć siebie w Chrotnie, spotkanie autorskie

Dzianis Trusaŭ to białoruski pisarz i poeta pochodzący z Grodna, obecnie mieszkający i pracujący w Hanoi, finalista Nagrody Literackiej im. Jerzego Giedroycia 2026. Jego pierwsze publikacje literackie ukazały się jeszcze w latach 90., a do jego najbardziej znanych książek należą „Pro Mutiu” i „Slow mob”. W twórczości łączy postmodernistyczną grę, mistykę, muzykę i eksperyment z językiem. Powieść „Boŭ i mierć u Chrotnie” to swoisty białoruski „Twin Peaks” i „Silent Hill”: powieść-puzzle o samoświadomości i pokucie, pograniczu i pamięci, w której splatają się różne języki i epoki, science fiction oraz motywy chrześcijańskie i buddyjskie.
moderacja | Siarhiej Kavaloŭ – literaturoznawca, krytyk, dramaturg, członek jury Nagrody im. Jerzego Giedroycia 2026.
biblioteka (1 piętro)
spotkanie w języku białoruskim z tłumaczeniem na język polski
transmisja online

16.55–17.10
Sesja autografów z Dzianisem Trusaŭem
ogród zimowy (parter)

17.10–17.45
Postcyberpunk napisany przez człowieka i dla człowieka | spotkanie autorskie

Arciom Šukanaŭ to białoruski pisarz, autor monumentalnej powieści science fiction „Pientakvantar”, finalista Nagrody Literackiej im. Jerzego Giedroycia 2026. W swojej prozie łączy postcyberpunk, techno-thriller i fantastykę przygodową, przenosząc bohaterów z betonowych dżungli Mińska-3 przez Ocean Indyjski i windę kosmiczną na inne planety. „Pientakvantar” to opowieść o technologii i sztucznej inteligencji, przyszłości i ludzkich ambicjach, ale przede wszystkim o człowieku w świecie, który gwałtownie się zmienia.
moderacja | Hanna Jankuta – białoruska poetka, tłumaczka, redaktorka, członkini jury Nagrody im. Jerzego Giedroycia 2026
biblioteka (1 piętro)
spotkanie w języku białoruskim z tłumaczeniem na język polski
transmisja online

17.45–18.00
Sesja autografów z Arciomem Šukanaŭem
ogród zimowy (parter)

18.00–18.45
Głos pokolenia wolności | spotkanie z laureatkami i laureatami nagrody oraz prezentacja książki
Co dzieje się z twórczością, gdy jej autorzy żyją poza krajem?

Nagrodą „Głos pokolenia wolności” uhonorowano dziewięć wybitnych osób, przedstawicielek i przedstawicieli białoruskiego środowiska literackiego, dziennikarskiego i praw człowieka, które po 2020 roku były zmuszone opuścić kraj, lecz nadal tworzą i angażują się społecznie na emigracji.

Podczas spotkania poznamy troje laureatek i laureatów, którzy podzielą się osobistymi historiami, doświadczeniem emigracji oraz refleksjami na temat wolności słowa. To okazja, by usłyszeć głos pokolenia, które nie straciło wiary w wolność i godność.

Zaprezentowana zostanie również książka „Głos pokolenia wolności” – zbiór wywiadów z laureatkami i laureatami nagrody. Przez cały dzień w ogrodzie zimowym będzie można obejrzeć wystawę poświęconą laureatom nagród.
goście
Natalla Bordak, poetka i artystka
Alaksandr Mancievič, dziennikarz, działacz społeczny
Aleś Łozka, folklorysta, działacz społeczny; Sofja Saviełava – pedagożka, edukatorka
biblioteka (1 piętro)
spotkanie w języku białoruskim z tłumaczeniem konsekutywnym na język polski
transmisja online

19.00–20.30
15. Gala wręczenia Nagrody im. Jerzego Giedroycia

W wydarzeniu wezmą udział przedstawicielki i przedstawiciele białoruskiego oraz polskiego środowiska kulturalnego. Zobaczymy premiery booktrailerów sześciu książek-finalistek, wysłuchamy słów jury oraz poznamy nazwiska laureatek i laureatów Nagrody im. Jerzego Giedroycia.

Wieczór zakończy występ muzyczny specjalnego gościa – Lavona Volskiego, legendarnego białoruskiego wokalisty, muzyka, artysty i literata, autora piosenek, które stały się częścią dziedzictwa kulturowego Białorusi. Artyście będzie towarzyszył gitarzysta Pavieł Trypuć, profesjonalny muzyk i założyciel studia muzycznego w Warszawie.

Ceremonię poprowadzi Kryścina Drobyš – aktorka, lektorka i wydawczyni audiobooków.
audytorium (parter)
spotkanie w języku białoruskim z tłumaczeniem na język polski
transmisja online