środa, 9 września 2026
Wyniki badania PISA 2025: polscy uczniowie w czołówce UE
Pogłębia się trend spadkowy w zakresie rozumienia czytanego tekstu

Polska z jednymi z najlepszych wyników PISA 2025 w Europie. Pod względem rozumowania w naukach przyrodniczych, umiejętności matematycznych oraz rozumienia czytanego tekstu są one wyższe od średniej dla krajów UE i OECD oraz zbliżone do tych z poprzedniej edycji badania w 2022 roku. W wielu krajach utrzymuje się jednak, obserwowana w 2022 roku tendencja spadkowa. Badanie Programu Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów PISA 2025 przeprowadził w Polsce Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.

Na poziomie międzynarodowym widoczne jest pogłębianie się trendu spadkowego w zakresie rozumienia czytanego tekstu. Badanie pokazało, że aż 24 proc. 15-latków w Polsce ma niskie umiejętności z zakresu rozumienia tekstu, a odsetek uczniów osiągających najwyższe wyniki utrzymuje się na podobnym poziomie jak w poprzedniej edycji, czyli 7 proc.

Z badania wynika, że umiejętności w zakresie rozumienia czytanego tekstu są bardzo zróżnicowane w zależności od tego, do jakiego typu szkoły uczęszczają uczniowie. Niepokojące są wyniki zarówno wśród uczniów techników, jak i branżowych szkół I stopnia – w tych ostatnich odsetki osób na najniższych poziomach sięgają prawie 70 proc., co określa się jako „funkcjonalny analfabetyzm”.

Są osoby, które składają zdania, ale nie są w stanie zrozumieć prostych komunikatów. To są odsetki osób w krajach europejskich. W Polsce jest to nieco mniej niż jedna czwarta uczniów, a średnio w UE więcej niż jedna trzecia – podkreślono podczas prezentacji wyników.

Polska znajduje się w grupie krajów o niskich wynikach osiągniętych przez 15-latów na skalach ciekawości i wytrwałości. W przypadku wytrwałości Polska zajmuje ostatnie miejsce w zestawieniu. Polscy uczniowie rzadziej deklarują wytrwałość w sytuacjach, w których napotykają na przeszkody podczas wykonywania zadań, lub gdy praca staje się długa i monotonna.

Wyniki umiejętności uczniów w podstawowych dziedzinach badania

  • W zakresie rozumowania w naukach przyrodniczych – głównej dziedziny PISA 2025 – średni wynik piętnastolatków w Polsce wyniósł 495 punktów (średnia dla krajów UE – 476, średnia dla krajów OECD – 482). Wśród krajów Unii Europejskiej istotnie lepszy wynik osiągnęli jedynie uczniowie w Estonii i Finlandii.

  • W przypadku umiejętności matematycznych średni wynik w Polsce to 484 punkty (UE – 460, OECD – 463), a w rozumieniu czytanego tekstu 482 punkty (UE – 451, OECD – 461). Wśród krajów UE w matematyce istotnie lepszy wynik uzyskali jedynie uczniowie z Estonii, a w zakresie rozumienia tekstu z Estonii i Irlandii.

  • Polska znalazła się wśród najlepszych krajów europejskich. Wyniki polskich uczniów są znacznie powyżej średniej dla 27 krajów UE i 38 krajów OECD we wszystkich trzech podstawowych dziedzinach badania.
  • Najwyższe wyniki na świecie nadal uzyskują piętnastolatkowie z krajów i regionów Azji. Wśród krajów Unii Europejskiej warto podkreślić wysokie wyniki Estonii we wszystkich trzech dziedzinach, Finlandii w zakresie nauk przyrodniczych i Irlandii w zakresie rozumienia czytanego tekstu.

Polscy uczniowie uzyskali wyraźnie lepsze wyniki od swoich rówieśników. W zależności od dziedziny, od 13 do 31 punktów wyższe, niż średnie dla państw UE i OECD. Osiągnięcia polskich uczniów są zbliżone do tych z 2022 roku. Ta stabilizacja jest dobrą wiadomością, ale by wrócić do poziomu, jaki mieli polscy piętnastolatkowie w 2018 roku, jest jeszcze daleka droga

– mówi prof. Maciej Jakubowski, dyrektor Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego.

PISA to jedyne, reprezentatywne badanie, które dostarcza informacji o umiejętnościach polskich piętnastolatków na tle ich rówieśników z całego świata

– dodaje dyrektor IBE – PIB.

 

Różnice w wynikach dziewcząt i chłopców

  • W Polsce w naukach przyrodniczych średnie wyniki dziewcząt i chłopców są zbliżone. Dziewczęta lepiej sobie radzą z czytaniem – podobnie było w poprzedniej edycji badania. Ich średni wynik jest o 37 punktów wyższy niż chłopców, ta różnica jest przeciętna na tle innych krajów UE. Nowością w porównaniu do poprzednich wyników w Polsce jest przewaga chłopców w matematyce – średni wynik o 13 punktów wyższy niż dziewcząt. W większości krajów objętych badaniem chłopcy lepiej radzą sobie z matematyką.

Uczniowie o najniższych umiejętnościach

  • Posiadanie najniższych umiejętności (poniżej poziomu 2. PISA) uznawane jest za niewystarczające do sprawnego funkcjonowania w społeczeństwie. W 2025 roku w Polsce odsetki uczniów o najniższych umiejętnościach są zbliżone do tych z 2022 roku i wyższe niż w 2018 roku. Dotyczy to każdej z trzech podstawowych dziedzin. Na najniższych poziomach umiejętności znajduje się: w naukach przyrodniczych 20%, w matematyce 26%, a w rozumieniu tekstu 24 proc. polskich piętnastolatków. W innych krajach odsetki te zazwyczaj są wyższe (średnio w krajach UE wynoszą odpowiednio: 27 proc., 35 proc. i 34 proc.).

Zróżnicowanie wyników ze względu na rodzaj szkoły, klasę i status rodziny

  • W PISA 2025 w każdej z badanych dziedzin najlepsze wyniki uzyskiwali piętnastolatkowie w liceach ogólnokształcących, niższe od nich uczniowie techników, a najniższe uczniowie branżowych szkół I stopnia. W zakresie przyrody aż 59 proc. piętnastolatków z branżowych szkół osiąga jedynie niskie poziomy umiejętności (poniżej poziomu 2.), w matematyce aż 71 proc., a w zakresie rozumienia czytanego tekstu – 68 proc.
  •  Ze względu na wprowadzoną we wcześniejszych latach reformę, która obniżała wiek obowiązkowego rozpoczęcia edukacji szkolnej, wśród uczestniczących w PISA 2025 piętnastolatków duża część rozpoczęła szkołę w wieku 6 lat. W czasie badania ta grupa uczęszczała do drugiej klasy szkoły ponadpodstawowej. Uczniowie ci uczyli się w szkołach o rok dłużej i w każdej z badanych dziedzin uzyskiwali średnio wyższe wyniki. Największe różnice wystąpiły w przypadku techników i liceów ogólnokształcących.
  • W porównaniu z poprzednią edycją badania, w Polsce nie nastąpiły znaczące zmiany osiągnięć uczniów z rodzin o niższym statusie społeczno-ekonomiczno-kulturowym. W matematyce i czytaniu tekstu obniżyły się natomiast wyniki piętnastolatków z grupy o najwyższym statusie (spadek o odpowiednio 11 i 17 punktów). Spadki wyników uczniów z najbardziej uprzywilejowanych środowisk obserwowane są także w innych krajach, w największym stopniu dotyczą rozumienia czytanego tekstu.

Piętnastolatkowie w świecie cyfrowym

  • W badaniu PISA 2025 dziedziną innowacyjną było Uczenie się w cyfrowym świecie. Jej celem jest sprawdzenie, na ile skutecznie uczniowie potrafią samodzielnie rozwiązywać problemy oraz uczyć się, wykorzystując narzędzia informatyczne (tzw. komputacyjne).
  • W Polsce średni wynik piętnastolatków w rozwiązywaniu problemów z wykorzystaniem narzędzi informatycznych wyniósł 507 punktów. Jest on istotnie wyższy od średniej dla krajów UE (492) i OECD (500), przy czym średnia UE jest znacząco niższa niż OECD. Najlepsze wyniki osiągają kraje i regiony azjatyckie. Spośród krajów UE jedynie Estonia uzyskała porównywalny z nimi wynik. Wyniki chłopców były istotnie wyższe od wyników dziewcząt.

Korzystanie z technologii cyfrowych w kontekście szkolnym

  • W polskich szkołach codzienne wykorzystanie urządzeń cyfrowych do nauki na lekcjach jest rzadsze niż w innych krajach i opiera się głównie na wyszukiwaniu informacji oraz tworzeniu tekstów i prezentacji.
  • Uczniów w Polsce, na tle rówieśników z innych krajów, szczególnie wyróżnia duża częstotliwość codziennego wykorzystania urządzeń cyfrowych do spędzania czasu wolnego w szkole. Jedynie 16 proc. piętnastolatków wskazało, że „wcale” nie korzysta z nich w tym celu, co stanowiło jeden z najniższych odsetków wśród krajów uczestniczących w badaniu (UE – 34 proc., OECD – 36 proc.).
  • Towarzyszą temu wysokie, znacznie wyższe niż średnio w krajach UE i OECD, odsetki piętnastolatków, którzy wskazywali, że uczniowie rozpraszają się korzystając z urządzeń cyfrowych w czasie lekcji (Polska – 74 proc., UE – 59 proc., OECD – 61 proc.). Na potrzebę bycia online i odpowiadania na wiadomości w czasie lekcji wskazywało aż 62 proc. polskich piętnastolatków (UE 49 proc., OECD 44 proc.). Dziewczęta częściej niż chłopcy zgłaszały niepokój z powodu braku telefonu oraz potrzebę bycia online.
  • Częstsze odczuwanie przymusu bycia online i odpowiadania na wiadomości wiązało się z niższymi wynikami we wszystkich dziedzinach PISA.

  • W Polsce związek między wynikami uczniów a korzystaniem z urządzeń cyfrowych (zarówno poza szkołą do nauki lub w czasie wolnym, jak i w szkole na lekcjach lub w czasie wolnym) przybiera kształt odwróconej litery U – słabsze wyniki osiągają uczniowie deklarujący korzystanie z urządzeń cyfrowych bardzo rzadko lub wcale oraz ci, którzy deklarują spędzanie przed ekranem znacznej liczby godzin.
  • Uczniowie w Polsce wyraźnie gorzej niż ich rówieśnicy z innych krajów oceniali dostęp do zasobów cyfrowych w szkole, a także kompetencje cyfrowe nauczycieli i wsparcie techniczne w korzystaniu z tych zasobów.
  • Polscy piętnastolatkowie relatywnie często na tle rówieśników z innych krajów deklarują korzystanie z narzędzi sztucznej inteligencji (AI) do nauki. Ponad połowa (55 proc.) uczniów deklarowała, że korzysta z chatbotów opartych na AI w celu wspomagania się w nauce co najmniej raz w tygodniu (UE i OECD  – 45 proc.).

Dobrostan, postawy wobec szkoły i uczenia się

PISA 2025 pokazała, że podobnie jak w poprzedniej edycji szczególnym wyzwaniem dla polskiej edukacji pozostają obszary związane z dobrostanem oraz postawami wobec szkoły i uczenia się.

Piętnastolatkowie w Polsce rozumują jak europejska czołówka, a jednocześnie należą do najmniej zadowolonych z życia nastolatków. Rzadziej czują się częścią swojej szkoły; rzadziej opisują siebie jako wytrwałych i ciekawych nauki

– informuje dr hab. Tomasz Gajderowicz, zastępca dyrektora IBE PIB i członek Rady Zarządzającej PISA.

  • Na tle rówieśników z innych krajów 15-latkowie deklarują niski poziom zadowolenia z życia. To jeden z niższych wyników w UE, choć jednocześnie wartość tego wskaźnika jest istotnie wyższa niż w PISA 2022. Chłopcy w Polsce deklarowali wyższą satysfakcję z życia niż dziewczęta.
  • Wyraźny jest niski poziom ciekawości i wytrwałości u polskich piętnastolatków. Polska plasuje się pod tym względem poniżej średniej dla krajów UE i OECD. Uczniowie stosunkowo często deklarowali ogólne zainteresowanie światem (“Ciekawi mnie wiele różnych rzeczy” – 74 proc. odpowiedzi twierdzących w Polsce, średnia UE – 71 proc., średnia OECD – 74 proc.). Rzadziej wykazywali pozytywny stosunek do samego procesu uczenia się i aktywnego zdobywania nowej wiedzy (“Lubię uczyć się nowych rzeczy” – Polska – 59 proc., UE – 67 proc., OECD – 69 proc.). Biorąc pod uwagę wskaźnik wytrwałości Polska zajmuje ostatnie miejsce wraz ze Słowenią. Przykładowo w Polsce 50 proc. piętnastolatków deklarowało, że “wkłada dodatkowy wysiłek, gdy praca staje się trudna” (UE – 56 proc., OECD – 59 proc.), zaś 44 proc., że “pracuje nad zadaniem, dopóki go nie skończy” (UE – 57 proc., OECD – 60 proc.).

  • Polska znajduje się w grupie krajów o najniższych wynikach w zakresie poczucia przynależności do szkoły. Przykładowo jedynie 64 proc. piętnastolatków wskazywało, że ma poczucie bycia częścią szkoły (UE – 75 proc., OECD – 76 proc.). Jednocześnie odpowiedzi uczniów dotyczące niektórych aspektów przynależności do szkoły i relacji między uczniami wskazują na pewną poprawę względem wcześniejszych edycji PISA – wartość wskaźnika przynależności do szkoły w PISA 2025 jest istotnie wyższa niż w dwóch poprzednich edycjach badania. Wyższym poczuciem przynależności do szkoły charakteryzują się chłopcy w porównaniu do dziewcząt, a także uczniowie techników w porównaniu do uczniów liceów.
  • Odpowiedzi uczniów w Polsce wskazują na krytyczną ocenę przygotowania przez szkołę do dorosłego życia oraz praktycznej użyteczności zdobywanej w niej wiedzy i umiejętności. W Polsce aż 63 proc. piętnastolatków wskazało, że “szkoła niewiele zrobiła, aby przygotować ich do dorosłego życia po jej opuszczeniu” (UE – 52 proc., OECD – 49 proc.), a 38 proc. zgadza się ze stwierdzeniem, że “szkoła okazała się stratą czasu” (UE – 26 proc., OECD – 24 proc.).

  • Polska na tle innych krajów charakteryzuje się wysokim poziomem nieobecności i spóźnień uczniów. W PISA 2025 aż 31 proc. polskich piętnastolatków zadeklarowało, że w ciągu dwóch tygodni poprzedzających badanie opuściło co najmniej jeden dzień nauki w szkole (średnia UE i OECD – 22 proc.), 45 proc. wskazało, że opuściło co najmniej jedną lekcję (UE – 26 proc., OECD – 24 proc.), a 61 proc. zadeklarowało spóźnienie się do szkoły (UE – 51 proc., OECD – 50 proc.). Wyniki te w Polsce utrzymują się na podobnym poziomie, co w PISA 2022 i wyższym niż w PISA 2018.
  • Większość polskich piętnastolatków deklaruje, że czuje się bezpiecznie w szkole, mimo to wynik Polski jest poniżej średniej dla krajów UE i OECD. Jednocześnie widoczna jest pewna poprawa – wartość wskaźnika szkolnego poczucia bezpieczeństwa w PISA 2025 była istotnie wyższa w porównaniu z PISA 2022.
  • Podobnie jak we wcześniejszych edycjach PISA uczniowie w Polsce na tle rówieśników z innych krajów stosunkowo rzadko deklarują doświadczenie przemocy rówieśniczej (dręczenie rówieśnicze, tzw. bullying). Polska znajduje się wśród krajów o relatywnie niskim występowaniu tego zjawiska. Ponad połowa uczniów (56 proc.) w ciągu roku przed badaniem nie doświadczyła żadnej z analizowanych form przemocy. Natomiast 17 proc. piętnastolatków w Polsce wskazywało, że w ciągu ostatniego roku doświadczyło którejś z form dręczenia przynajmniej kilka razy w miesiącu (średnia UE i OECD: 20 proc.).

PISA (Programme for International Student Assessment – Program Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów) to jeden z najważniejszych edukacyjnych programów badawczych i największe międzynarodowe badanie umiejętności uczniów na świecie. Jego organizatorem jest Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Badanie jest przeprowadzane cyklicznie, co trzy lata, w kilkudziesięciu krajach i regionach świata. W Polsce w 2025 roku przeprowadził Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej. Zostało ono sfinansowane ze środków budżetu państwa.

Podaj dalej