
Wystawa „Zakres obowiązków” podejmuje temat pracy w jej różnych wymiarach: od niewidzialnej, często niedocenianej pracy opiekuńczej, przez codzienną pracę zarobkową i zmagania związane z utrzymaniem się, po wyobrażenia o wymarzonej karierze i rzeczywistość, z którą mierzą się osoby artystyczne.
Otwarcie: 20 listopada, godz. 19
Galeria Szałfynster, Katowice
Czas trwania wystawy: 20.11–20.12.2026
– Kiedy ogłosiliśmy open call „Zakres obowiązków”, nie mieliśmy gotowej tezy ani szczegółowego wyobrażenia o tym, jak będzie wyglądała wystawa. Nie wynikało to z braku chęci, zbyt późnego wstawania ani problemów z work-life balance. Chcieliśmy z możliwie jak największą grupą osób poruszyć temat, który wykracza daleko poza to, co potocznie nazywamy „życiem zawodowym”. Praca zajmuje przecież znaczną część naszego dnia, ale też wpływa na rozmowy, jakie prowadzimy w czasie wolnym. Otrzymaliśmy blisko 150 zgłoszeń, z których zdecydowana większość opowiadała o zmęczeniu, frustracji, niepewności i próbach pogodzenia zarabiania na życie z tym, co naprawdę chciałoby się robić. Wiele z tych poruszających historii pochodziło od osób, które, chociaż dopiero zaczynają swoją zawodową drogę, już czują się pracą wyczerpane. Pozytywny obraz pracy pojawiał się zaskakująco rzadko. Nie twierdzimy oczywiście, że otrzymane zgłoszenia stanowią reprezentatywny obraz społeczeństwa, ale trudno zignorować tę dysproporcję – informują organizatorzy.
Jak zauważa James Suzman w książce „Praca. Historia tego, jak spędzamy swój czas”, sposób, w jaki współcześnie rozumiemy pracę, jest wynikiem historycznych, ekonomicznych i kulturowych przemian. Przez lata była ona nie tylko sposobem zapewnienia sobie utrzymania, ale również obietnicą postępu, dobrobytu i społecznego uznania. Szczególnie wyraźnie widać to na Śląsku, gdzie przemysł i etos pracy przez dziesięciolecia kształtowały tożsamość regionu.
Rok temu odbył się tu wielotysięczny „Marsz Gwiaździsty” środowisk robotniczych i wcale nie trzeba było utożsamiać się ze wszystkimi postulatami protestujących, żeby zauważyć, że przez ostatnie kilkadziesiąt lat praca, nie tylko w naszym regionie, drastycznie zmieniła swoją formę. Nie przypomina już pomnikowych górników organizujących przestrzenie parków i osiedli, jakie zamieszkujemy. Coraz częściej wymyka się ustalonym godzinom, przenosi się na ekrany, do mieszkań i w nasz prywatny czas. Zmienił się, a w zasadzie rozpłynął, również sam zakres obowiązków.
Przytaczany przy takich okazjach John Maynard Keynes prawie sto lat temu przewidywał, że rozwój technologii pozwoli nam pracować zaledwie piętnaście godzin tygodniowo. I rzeczywiście, możliwości, jakie się pojawiły, wydają się bezprecedensowe. Skoro więc możemy pracować mniej, dlaczego wciąż brakuje nam czasu? Oczywiście nie ma jednej odpowiedzi na tak postawione pytanie, ale trudno w tym momencie nie przywołać rozpoznania Davida Graebera, który w „Pracy bez sensu” wskazuje, że pomimo możliwości uwolnienia się od części obowiązków żyjemy w systemie generującym całe kategorie zajęć, których sens trudno uzasadnić, przy jednoczesnym niedocenianiu tych naprawdę potrzebnych. Przywykliśmy do traktowania pracy nie tylko jako sposobu organizowania życia, ale też miary własnej wartości, co w obliczu rozwoju sztucznej inteligencji i automatyzacji rodzi wiele napięć przypominających te, z jakimi ludzkość miała do czynienia już na początku rewolucji przemysłowej.
„Zakres obowiązków” jest spotkaniem różnych doświadczeń pracy, od przemysłowego etosu, przez codzienność pracy zarobkowej i niewidzialną pracę opiekuńczą, po wyczerpanie i absurd nieustannej produktywności. Nie możemy zaoferować Wam cudownego (płatnego, ale w promocji!) poradnika z rozwiązaniem wszystkich problemów. Chcielibyśmy, ale nie mamy na to czasu ani pieniędzy, bo każda osoba, która pracowała nad tą wystawą, dzieli czas pomiędzy życiem zawodowym a różnymi działaniami artystycznymi. W zamian za to oferujemy różne perspektywy i przestrzeń, w której śmiało i otwarcie możemy porozmawiać o tym, jak wiele miejsca w naszych życiach zajmuje praca, ile zostawia na całą resztę i kto właściwie decyduje o zakresie naszych obowiązków.
Osoby artystyczne:
Antoni Bulanda
Ľudmila Bubánová
Emilia Chmielewska
Magdalena Ferdyn
Agata Klepka
Ania Koczyk
Hubert Kurkiewicz
Piotr Mlącki
Lidia Nylec
Anna Ostrzołek
Claudine Pisarek
Paweł Sobczak
Koordynacja i zespół kuratorski: Paulina Winiarska i Maciej Cholewa
Organizator: Galeria Szałfynster












