Krajowa Izba Odwoławcza (KIO) uznała, że Biblioteka Narodowa naruszyła przepisy dotyczące zamówień publicznych, powierzając bez przetargu izraelskiej firmie Ex Libris kolejne zamówienie związane z obsługą systemu bibliotecznego Alma i wyszukiwarki Primo. KIO nałożyła na BN karę w wysokości 31 tys. zł i zobowiązała instytucję do pokrycia 33 tys. zł kosztów postępowania. Sprawa dotyczy projektu OMNIS, w ramach którego powstaje centralny katalog bibliotek w Polsce. O sprawie informuje „Gazeta Wyborcza”.
Spór z Biblioteką Narodową wszczęła gdyńska spółka MOL, specjalizująca się w tworzeniu oprogramowania dla bibliotek. Jej przedstawiciele zarzucili BN naruszenie zasad uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców, a także nieuzasadnione zastosowanie trybu zamówienia z wolnej ręki przy wyborze izraelskiego dostawcy.
Początki sprawy sięgają 2017 roku, kiedy Biblioteka Narodowa rozpoczęła realizację projektu OMNIS, którego celem było stworzenie centralnego katalogu zbiorów bibliotecznych. Dzięki temu czytelnicy mieli uzyskać możliwość wyszukiwania publikacji w zbiorach wielu bibliotek za pośrednictwem jednego serwisu.
W kwietniu 2018 roku przetarg na realizację projektu wygrała izraelska firma Ex Libris. Wartość kontraktu wyniosła 39 mln zł. BN zakupiła od niej system biblioteczny Alma oraz wyszukiwarkę Primo, nie nabywając jednak autorskich praw majątkowych do oprogramowania.
W 2021 roku, chcąc rozszerzyć projekt o kolejne biblioteki, Biblioteka Narodowa zawarła z Ex Librisem następną umowę, wartą 21,5 mln zł. Tym razem zastosowano tryb zamówienia z wolnej ręki, uzasadniając go prawami wyłącznymi producenta do systemu. Umowa obowiązywała do końca 2025 roku.
Już w marcu 2023 roku prezes Urzędu Zamówień Publicznych, w wyniku kontroli doraźnej, stwierdził naruszenie przepisów. Półtora miesiąca później stanowisko to potwierdziła Krajowa Izba Odwoławcza.
Mimo wcześniejszych zastrzeżeń, 29 grudnia 2025 roku Biblioteka Narodowa ponownie zawarła z Ex Librisem umowę w trybie z wolnej ręki. Kontrakt o wartości 10 mln zł dotyczył korzystania z systemu Alma i wyszukiwarki Primo w 2026 roku oraz usług serwisowych.
W styczniu 2026 roku spółka MOL skierowała w tej sprawie skargę do KIO. Zarzuciła Bibliotece Narodowej naruszenie zasad uczciwej konkurencji, równego traktowania wykonawców oraz nieuzasadnione odstąpienie od procedury przetargowej.
Biblioteka Narodowa nie zgadza się z rozstrzygnięciem KIO. Po wydaniu wyroku instytucja zaskarżyła go do Sądu Okręgowego w Warszawie, jednak skarga została odrzucona z przyczyn formalnych, bez merytorycznego rozpatrzenia zarzutów. W sierpniu 2026 roku rozstrzygnięcie stało się prawomocne.
Jak poinformował „Gazetę Wyborczą” Dominik Cieszkowski, zastępca dyrektora Biblioteki Narodowej, 1 października 2026 roku instytucja wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego oraz wystąpiła o wstrzymanie wykonania wyroku KIO.
BN argumentuje, że w sprawie pomieszano dwa odrębne zagadnienia: utrzymanie i zapewnienie dostępu do już funkcjonującego systemu oraz wybór i wdrożenie całkowicie nowego rozwiązania.
Według Cieszkowskiego zmiana systemu tej klasy byłaby skomplikowanym przedsięwzięciem organizacyjnym i technologicznym. Wymagałaby migracji blisko 20 mln rekordów bibliograficznych, odtworzenia integracji, przeprowadzenia testów, dostosowania procesów w około 750 bibliotekach, przeszkolenia użytkowników oraz zagwarantowania ciągłości działania w okresie migracji.
Biblioteka Narodowa prowadzi obecnie wstępne konsultacje rynkowe, których celem jest zbadanie dostępnych systemów, ich funkcjonalności, możliwości rozwoju, kosztów oraz ryzyka związanego z ewentualną zmianą oprogramowania. Jednocześnie BN podtrzymuje stanowisko, że polskie firmy nie dysponują obecnie rozwiązaniem, które mogłoby zastąpić system Alma.
